زخم بستر؛ تشخیص، درمان فوری و پیشگیری از نکروز

زخم بستر؛ تشخیص، درمان فوری و پیشگیری از نکروز

زخم بستر (Pressure Ulcer) یا آسیب فشاری، نتیجه مستقیم قطع جریان خون در مویرگ‌های پوست در راستای فشار طولانی‌مدت بر نقاط استخوانی بدن است که در صورتی که در ساعات اولیه با تغییر پوزیشن و استفاده از تشک‌های کاهنده فشار مدیریت نشود، منجر به ایسکمی (کم‌خونی موضعی) و در نهایت نکروز یا مرگ سلولی می‌شود.

درمان این ضایعه بسته به عمق آن از قرمزی ساده تا درگیری استخوان شامل دبریدمان بافت مرده، کنترل عفونت با پانسمان‌های نوین مثل آلژینات یا فوم و اصلاح تغذیه با پروتئین بالاست؛ نادیده گرفتن زخم بستر می‌تواند به عفونت خون یا سپسیس و خطرات جانی جبران‌ناپذیر ختم شود، در نهایت، تشخیص زودهنگام رنگ‌پریدگی یا کبودی پوست در نواحی ساکروم (لگن)، پاشنه و کتف، حیاتی‌ترین اقدام مراقبتی محسوب می‌شود.

چرا زخم بستر ایجاد می‌شود؟

برخلاف تصور عامه، ایجاد زخم بستر تنها به دلیل خوابیدن طولانی نیست. عامل اصلی، فشار بیش از 32 میلی‌متر جیوه بر مویرگ‌هاست که منجر به انسداد عروق می‌گردد. هنگامی که بافت نرم بین یک برجستگی استخوانی مانند لگن و یک سطح خارجی مانند تشک فشرده می‌شود، اکسیژن‌رسانی قطع می‌گردد.

عوامل تشدیدکننده شامل اصطکاک و نیروی برشی هستند. به عنوان مثال، زمانی که بیمار روی تخت به سمت پایین لیز می‌خورد، پوست ثابت می‌ماند اما استخوان حرکت می‌نماید؛ این پدیده عروق را پاره نموده و زمینه را برای عمیق‌ترین نوع زخم بستر فراهم می‌سازد. 

نواحی مستعد خطر زخم بستر در بدن کدامند؟

در برخی افراد احتمال بروز این عارضه بیشتر خواهد بود:

• پاشنه پا: به دلیل فقدان بافت چربی محافظ
• ایسکیال (نشیمنگاه): در افراد ویلچرنشین
• تروکانتر بزرگ (بغل ران): در بیمارانی که به پهلو می‌خوابند
• ناحیه ساکروم (انتهای ستون فقرات): شایع‌ترین محل بروز

آشنایی با مراحل و درجات زخم بستر

پزشکان به منظور تعیین روش درمان، زخم بستر را به چهار گرید اصلی تقسیم می‌کنند. شناخت این مراحل برای انتخاب پانسمان مناسب مهم است.

هشتار اولیه

در این مرحله، پوست هنوز سالم است اما دچار قرمزی شده که با فشار انگشت سفید نمی‌شود. بیمار ممکن است درد، گرما یا سفتی در ناحیه احساس کند.

به منظور درمان این کارها را انجام دهید: حذف فوری فشار، استفاده از فیلم‌های محافظ پوست و تغییر پوزیشن هر دو ساعت.

آسیب جزئی (تاول یا زخم سطحی)

لایه اپیدرم و بخشی از درم از بین رفته است. ظاهر زخم بستر در این مرحله شبیه یک تاول پر از مایع یا یک دهانه کم‌عمق صورتی‌رنگ است. خطر عفونت از اینجا آغاز می‌شود.

برای درمان این کارها را انجام دهید: شستشو با سرم نرمال سالین و استفاده از پانسمان‌های هیدروکلوئید یا فوم‌های نازک برای حفظ رطوبت بهینه.

تخریب تمام ضخامت پوست

بافت چربی زیر پوست نمایان می‌شود اما هنوز تاندون یا استخوان دیده نمی‌شود. ممکن است بافت مرده زرد رنگ در بستر زخم مشاهده شود. حفره‌سازی و تونل زدن زیر پوست در این مرحله از زخم بستر رایج است.

برای درمان‌ این گرید، این روش‌ها را دنبال کنید: نیاز به دبریدمان (برداشتن بافت مرده)، پر کردن حفره با پانسمان‌های پرکننده و آنتی‌بیوتیک موضعی تحت نظر کارشناس زخم.

تخریب گسترده بافتی

خطرناک‌ترین مرحله که در آن عضله، تاندون و استخوان در معرض دید هستند. خطر استئومیلیت (عفونت استخوان) بسیار بالاست.

برای درمان این کارها را انجام دهید: جراحی فلپ، دبریدمان وسیع و مدیریت سیستمیک عفونت.

روش‌های مدرن درمان زخم بستر 

درمان این عارضه دیگر به پمادهای سنتی محدود نمی‌شود. علم پزشکی ترمیمی، روش‌های دقیقی را برای مدیریت زخم بستر ارائه نموده است که سرعت بهبود را چند برابر می‌سازد.

دبریدمان 

تا زمانی که بافت نکروزه (سیاه) یا اسلاف (زرد) روی زخم باشد، ترمیم انجام نمی‌شود.

• دبریدمان اتولیتیک: استفاده از ژل‌های هیدروژل که به آنزیم‌های بدن اجازه می‌دهد بافت مرده را حل نمایند.
• دبریدمان جراحی: برش سریع بافت مرده توسط پزشک.
• دبریدمان ماگوت: استفاده از لاروهای استریل مگس برای خوردن دقیق بافت‌های مرده بدون آسیب به بافت سالم.

پانسمان‌های نوین و تخصصی

انتخاب پانسمان اشتباه می‌تواند زخم بستر را بدتر نماید.

• آلژینات‌ها: ساخته شده از جلبک دریایی، مناسب برای زخم‌های با ترشح (اگزودا) زیاد.
• فوم‌های پلی‌اورتان: ضربه‌گیر عالی و مدیریت کننده رطوبت.
• پانسمان‌های نقره: خاصیت آنتی‌باکتریال قوی برای زخم‌های عفونی.

فشار منفی

برای زخم‌های عمیق (استیج 3 و 4)، دستگاه وکیوم تراپی با ایجاد فشار منفی، ترشحات را ساکشن کرده و جریان خون را به بستر زخم می‌کشاند که سرعت ترمیم را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. برای خرید ژل رژواسیل کلیک کنید.

تغذیه مناسب برای ترمیم زخم بستر

بدون مواد مغذی، سلول‌ها توانایی تکثیر و بستن زخم را ندارند. یک بیمار مبتلا به زخم بستر نیاز به رژیم غذایی های پروتئین دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که بدن در زمان ترمیم بافت، نیاز به نیتروژن بیشتری دارد که تنها از راه اسیدهای آمینه تامین می‌شود.

• پروتئین: مصرف گوشت سفید، تخم مرغ و حبوبات برای کلاژن‌سازی.
• ویتامین C: ضروری برای استحکام دیواره مویرگ‌ها و سنتز کلاژن (مرکبات، فلفل دلمه‌ای).
• زینک (روی): عنصری کلیدی در تکثیر سلولی و ایمنی (گوشت قرمز، مغزیجات).
• هیدراتاسیون: کم‌آبی پوست را شکننده می‌کند؛ مصرف آب کافی برای حفظ الاستیسیته پوست الزامی است.

مقایسه انواع تشک‌های طبی برای پیشگیری از زخم بستر

استفاده از سطح اتکای مناسب، اولین راه برای مقابله در برابر زخم بستر است:

برای مراقبت از بیمار‌ زخم بستر چه کنیم؟

برای مدیریت صحیح بیماری و جلوگیری از عود مجدد، رعایت نکات زیر که حاصل تجربه بالینی است، ضروری می‌باشد. این اقدامات شانس بهبود زخم بستر را به حداکثر می‌رساند:

• چرخش منظم: تغییر پوزیشن بیمار هر 2 ساعت در تخت و هر 15 دقیقه در ویلچر.
• کنترل رطوبت: استفاده از کرم‌های بریر (Barrier Cream) حاوی اکسید روی برای محافظت در برابر ادرار و مدفوع.
• بازرسی روزانه: چک کردن دقیق پوست در نور کافی، به خصوص نواحی زیر تجهیزات پزشکی مثل سوند یا ماسک اکسیژن.
• تکنیک جابجایی: استفاده از ملحفه برای بلند کردن بیمار به جای کشیدن او روی تخت.
• مدیریت اصطکاک: استفاده از بالشتک بین زانوها و قوزک پا برای جلوگیری از برخورد استخوان‌ها. 

این مقاله را از دست ندهید: معرفی 8 تا از بهترین پمادها برای زخم بستر

عوارض خطرناک درمان نکردن زخم بستر

چرا پزشکان بر درمان فوری اصرار دارند؟ 

• سلولیت: عفونت پوست و بافت نرم که باعث قرمزی، درد و تورم شدید می‌شود.
• عفونت استخوان و مفصل: اگر عفونت به استخوان برسد، درمان آن بسیار دشوار شده و ممکن است نیاز به جراحی‌های وسیع یا حتی قطع عضو باشد.
• سپسیس (Sepsis): خطرناک‌ترین عارضه که در آن عفونت وارد جریان خون شده و می‌تواند منجر به نارسایی ارگان‌های حیاتی و شوک شود.
• کارسینوم سلول سنگفرشی: زخم‌های مزمن که سال‌ها بهبود نمی‌یابند، ممکن است به نوعی سرطان پوست تبدیل شوند.

سخن پایانی

در نهایت، درمان زخم بستر کمی دشوار است. فراموش نکنید که پیشگیری همیشه آسان‌تر، ارزان‌تر و کم‌دردتر از درمان است. در صورتی که علائمی از تغییر رنگ پوست یا درد موضعی در بیمار خود مشاهده کردید، منتظر نمانید؛ هر ساعت تاخیر می‌تواند بافت بیشتری را قربانی نکروز کند. 

مشورت با یک متخصص زخم می‌تواند روند درمان را کوتاه‌تر سازد. تکنولوژی‌ پیشرفت کرده است، اما هیچ‌چیز جایگزین مراقبت درست نمی‌شود. برای خرید کپسول راتاهیل کلک کنید.

سوالات متداول درباره زخم بستر

آیا استفاده از عسل برای درمان زخم بستر مفید است؟ 

عسل مانوکا یا عسل پزشکیِ استریل شده، به دلیل خاصیت اسمزی و آنتی‌باکتریال می‌تواند در دبریدمان و کاهش عفونت زخم‌های سطحی موثر باشد، اما استفاده از عسل خوراکی معمولی به دلیل ریسک آلودگی حاوی اسپور بوتولیسم، روی زخم‌های باز و عمیق به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

مدت زمان بهبود زخم فشاری چقدر است؟ 

این زمان کاملاً به گرید زخم و سلامت کلی بیمار بستگی دارد. زخم‌های استیج 1 و 2 با مراقبت صحیح اغلب بین 1 تا 6 هفته بهبود می‌یابند، اما درمان کامل زخم بستر استیج 3 و 4 ممکن است از 3 ماه تا حتی 2 سال زمان ببرد و نیازمند مداخلات جراحی باشد.

آیا زخم بستر باعث مرگ بیمار می‌شود؟ 

متاسفانه بله؛ اگر زخم عمیق درمان نشود، می‌تواند منجر به سپسیس (عفونت خون) یا نارسایی کلیوی ناشی از آمیلوئیدوز شود. آمارها نشان می‌دهد مرگ‌ومیر در سالمندان مبتلا به زخم‌های مزمن فشاری که دچار عفونت سیستمیک شده‌اند، نرخ بالایی دارد.

منبع: mayoclinic