دلیل لرزش پلک چیست؟ آیا این نشانه‌ها برای شما آشناست؟

دلیل لرزش پلک چیست؟ آیا این نشانه‌ها برای شما آشناست؟

لرزش پلک، علت لرزش پلک، پرش پلک، استرس و لرزش پلک، کمبود منیزیم و پریدن پلک و درمان لرزش پلک از موضوعاتی هستند که هر روز هزاران نفر درباره آن‌ها جستجو می‌کنند. 

در بیشتر موارد، لرزش پلک یک مشکل موقتی و بی‌خطر است که بر اثر کمبود خواب، استرس، مصرف زیاد کافئین یا خستگی عضلات چشم ایجاد می‌شود؛ اما گاهی همین علامت ساده می‌تواند هشداری از یک بیماری عصبی، اختلال عضلانی یا بیماری چشمی باشد و نباید نادیده گرفته شود.

پریدن پلک چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

پرش یا لرزش پلک اغلب به دلیل انقباض‌های غیرارادی عضلات بسیار ظریف اطراف چشم ایجاد می‌شود. این انقباض‌ها اغلب موقتی هستند و در بیشتر افراد بدون درمان خاصی برطرف می‌شوند، اما اگر مدت زیادی ادامه پیدا کنند یا همراه با علائم دیگری باشند، لازم است علت زمینه‌ای آن بررسی شود.

پلک چشم از مجموعه‌ای از عضلات کوچک، رشته‌های عصبی و بافت‌های ظریف تشکیل شده است که با هماهنگی کامل، عمل باز و بسته شدن چشم را انجام می‌دهند. هرگونه اختلال در انتقال پیام‌های عصبی یا افزایش تحریک‌پذیری عضلات می‌تواند باعث ایجاد انقباض‌های کوتاه و تکرارشونده شود؛ حالتی که بسیاری از افراد آن را با نام پرش پلک یا تیک چشم می‌شناسند.

از نظر علمی، شایع‌ترین نوع لرزش پلک مایوکیمی پلک (Eyelid Myokymia) نام دارد. این وضعیت اغلب تنها یک پلک را درگیر می‌کند و ممکن است چند ثانیه تا چند دقیقه ادامه داشته باشد. در برخی افراد نیز این انقباض‌ها طی چند روز یا حتی چند هفته به‌صورت متناوب تکرار می‌شوند. اگرچه این وضعیت آزاردهنده است، اما در اغلب موارد نشانه بیماری خطرناک محسوب نمی‌شود.

با این حال، زمانی که اسپاسم پلک شدت پیدا کند، هر دو چشم را درگیر کند یا با افتادگی پلک، تاری دید، ضعف عضلات صورت یا انقباض سایر عضلات بدن همراه باشد، احتمال وجود اختلالات عصبی یا بیماری‌های چشمی افزایش می‌یابد. به همین دلیل پزشکان توصیه می‌کنند علاوه بر توجه به مدت‌زمان علائم، به نشانه‌های همراه نیز دقت شود.

دلیل لرزش پلک چیست؟

در بیشتر افراد، لرزش پلک نتیجه یک بیماری خطرناک نیست؛ بلکه واکنش طبیعی عضلات ظریف پلک به عواملی مانند استرس، کمبود خواب، خستگی چشم، مصرف زیاد کافئین، خشکی چشم یا گاهی کمبود برخی مواد مغذی است. با برطرف شدن عامل محرک، این حالت اغلب طی چند روز تا چند هفته از بین می‌رود.

وقتی عضلات پلک بیش از حد تحریک شوند، پیام‌های عصبی به‌صورت غیرارادی به آن‌ها ارسال می‌شود و انقباض‌های ریز و تکرارشونده ایجاد می‌کند. از دید متخصصان چشم‌پزشکی، این وضعیت بیشتر در افرادی دیده می‌شود که ساعات طولانی با رایانه یا تلفن همراه کار می‌کنند، خواب کافی ندارند یا تحت فشارهای روحی قرار گرفته‌اند. 

البته گاهی علت لرزش پلک به مشکلات چشمی یا بیماری‌های عصبی نیز مرتبط است؛ بنابراین اگر این علامت بیش از چند هفته ادامه پیدا کند یا با نشانه‌های غیرعادی همراه باشد، بررسی پزشکی ضروری است.

استرس و اضطراب

 استرس یکی از مهم‌ترین دلایل لرزش پلک است؛ چرا که باعث افزایش تحریک‌پذیری سیستم عصبی و انقباض غیرارادی عضلات اطراف چشم می‌شود.

هنگامی که بدن در شرایط تنش قرار می‌گیرد، هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین افزایش پیدا می‌کنند. این تغییرات اگر برای مدت طولانی ادامه داشته باشند، می‌توانند فعالیت طبیعی اعصاب کنترل‌کننده عضلات پلک را مختل نمایند. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از یک روز کاری پرتنش، شب‌های امتحان یا فشارهای عاطفی، دچار پرش چشم می‌شوند.

نکته جالب این است که حتی پس از پایان دوره استرس نیز ممکن است لرزش پلک چند روز ادامه داشته باشد، زیرا سیستم عصبی برای بازگشت به حالت طبیعی به زمان نیاز دارد.

• خواب منظم و کافی
• پیاده‌روی روزانه
• تمرینات تنفس عمیق
• کاهش فشارهای ذهنی
• مدیتیشن و آرام‌سازی عضلات

مطالعات نشان داده‌اند مدیریت استرس در بسیاری از افراد بدون نیاز به دارو باعث کاهش دفعات لرزش پلک می‌شود.

کمبود خواب و خستگی

خواب ناکافی حساسیت اعصاب و عضلات اطراف چشم را افزایش می‌دهد و احتمال پرش پلک را بیشتر می‌کند.

هنگام خواب، سلول‌های عصبی فرصت بازیابی پیدا می‌کنند. اگر این روند مختل شود، عضلات کوچک بدن، به‌ویژه عضلات اطراف چشم، سریع‌تر دچار انقباض می‌شوند. افرادی که کمتر از 6 ساعت در شب می‌خوابند یا شیفت‌های کاری نامنظم دارند، بیشتر از دیگران این مشکل را تجربه می‌کنند.

خستگی ناشی از رانندگی طولانی، مطالعه مداوم یا کار چندساعته با صفحه‌نمایش نیز می‌تواند شرایط مشابهی ایجاد کند. در چنین مواقعی معمولا لرزش پلک با احساس سنگینی چشم، سوزش یا کاهش تمرکز همراه است.

برای کاهش این مشکل توصیه می‌شود:

• 7 تا 9 ساعت خواب شبانه داشته باشید.
• هر 20 دقیقه کار با نمایشگر، 20 ثانیه به نقطه‌ای دور نگاه کنید.
• نور محیط را متناسب با صفحه‌نمایش تنظیم کنید.
• از کار طولانی‌مدت بدون استراحت خودداری کنید.

مصرف زیاد کافئین

مصرف بیش از حد کافئین در برخی افراد می‌تواند باعث افزایش تحریک عضلات و بروز لرزش پلک شود. برای خرید منیزیم پلاس آیزن و ب6 آپوویتال کلیک کنید.

کافئین موجود در قهوه، چای پررنگ، نوشابه‌های انرژی‌زا و برخی مکمل‌ها، فعالیت سیستم عصبی را افزایش می‌دهد. اگر مقدار مصرف از تحمل بدن بیشتر باشد، عضلات ریز صورت و پلک ممکن است به‌صورت غیرارادی منقبض شوند.

این موضوع به‌ویژه زمانی بیشتر دیده می‌شود که مصرف زیاد کافئین با کم‌خوابی یا استرس همراه باشد. در چنین شرایطی کاهش تدریجی مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار می‌تواند طی چند روز دفعات پرش پلک را کاهش دهد. علائم همراه اغلب شامل موارد زیر است:

• بی‌قراری
• تپش قلب
• لرزش دست
• اختلال خواب
• افزایش اضطراب

خشکی چشم و خستگی بینایی

یکی از دلایل کمتر شناخته‌شده لرزش پلک، خشکی سطح چشم است. زمانی که اشک کافی روی سطح چشم وجود نداشته باشد، اعصاب قرنیه تحریک می‌شوند و این تحریک می‌تواند به عضلات پلک منتقل شود. 

افرادی که ساعات طولانی با کامپیوتر کار می‌کنند، از لنز تماسی استفاده می‌کنند یا در محیط‌های خشک حضور دارند، بیشتر در معرض این مشکل هستند. علائم همراه اغلب شامل موارد زیر است:

• احساس جسم خارجی داخل چشم
• اشک‌ریزش متناوب
• تاری دید موقتی
• قرمزی چشم
• سوزش

در بسیاری از موارد، استفاده از اشک مصنوعی، کاهش زمان کار با نمایشگر و پلک زدن آگاهانه باعث بهبود علائم می‌شود.

کمبود منیزیم و سایر مواد مغذی

اگرچه برخلاف تصور عمومی، کمبود منیزیم شایع‌ترین علت لرزش پلک نیست، اما کمبود برخی مواد مغذی می‌تواند عملکرد طبیعی عضلات و اعصاب را مختل کند.

منیزیم در انتقال پیام‌های عصبی و انقباض طبیعی عضلات نقش مهمی دارد. کمبود شدید آن ممکن است با گرفتگی عضلات، اسپاسم و گاهی پرش پلک همراه باشد. علاوه بر منیزیم، کمبود ویتامین‌های گروه B، پتاسیم و کلسیم نیز در برخی افراد می‌تواند زمینه‌ساز این مشکل باشد، هرچند این ارتباط همیشه قطعی نیست و باید بر اساس علائم و آزمایش‌های پزشکی بررسی شود.

علت لرزش پلک بالا و پلک پایین چیست؟

پرش پلک می‌تواند در پلک بالا، پلک پایین یا هر دو ایجاد شود، اما در اغلب افراد پلک پایین بیشتر درگیر می‌شود. علت اصلی تفاوت، حساسیت عضلات، نوع فعالیت روزانه و میزان تحریک اعصاب اطراف چشم است. در بیشتر موارد تفاوتی از نظر خطرناک بودن بین این دو وجود ندارد و آنچه اهمیت دارد، مدت‌زمان ادامه علائم و وجود نشانه‌های همراه است.

عضلات پلک از کوچک‌ترین و فعال‌ترین عضلات بدن هستند و در طول شبانه‌روز هزاران بار برای پلک زدن منقبض می‌شوند. همین فعالیت مداوم باعث می‌شود کوچک‌ترین تغییر در خواب، استرس، مصرف کافئین یا خشکی چشم، ابتدا خود را به شکل پرش پلک نشان دهد.

این مقاله را از دست‌ ندهید: همه چیز درباره پرش پلک چشم یا تیک عصبی چشم

علت پرش پلک بالا

 لرزش پلک بالا بیشتر با خستگی، فشار عصبی و کار طولانی با نمایشگرها ارتباط دارد. از آنجا که پلک بالا عضله قوی‌تر و فعال‌تری نسبت به پلک پایین دارد، در زمان خستگی یا تحریک عصبی، انقباض‌های آن بیشتر احساس می‌شود. بسیاری از افرادی که ساعت‌های طولانی با رایانه، موبایل یا مطالعه سروکار دارند، ابتدا این نوع لرزش پلک را تجربه می‌کنند.

علت پرش پلک پایین

 لرزش پلک پایین معمولاً به دلیل مایوکیمی پلک ایجاد می‌شود و اغلب یک مشکل موقتی و خوش‌خیم است.

اگرچه این حالت آزاردهنده است، اما در بیشتر افراد طی چند روز یا چند هفته بدون درمان خاص برطرف می‌شود. با این حال، اگر انقباض‌ها شدید شوند یا به سایر عضلات صورت گسترش پیدا کنند، لازم است توسط چشم‌پزشک یا متخصص مغز و اعصاب بررسی شوند.

آیا لرزش پلک نشانه بیماری خطرناک است؟

در بیش از 90 درصد موارد، لرزش پلک خطرناک نیست؛ اما اگر طولانی‌مدت شود، شدت آن افزایش یابد یا با علائم عصبی همراه باشد، باید احتمال برخی بیماری‌ها بررسی شود.

گاهی اوقات انقباض پلک تنها نوک کوه یخ است و در پس آن یک بیماری چشمی یا عصبی قرار دارد. البته این موارد نسبت به علل شایع مانند استرس و کم‌خوابی بسیار کمتر دیده می‌شوند.

بلفارواسپاسم

این بیماری موجب بسته شدن غیرارادی و مکرر هر دو پلک می‌شود. شدت آن به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند و ممکن است در فعالیت‌های روزانه اختلال ایجاد کند. درمان آن معمولاً با تزریق بوتاکس انجام می‌شود.

همی‌فاسیال اسپاسم

در این اختلال، انقباض تنها به پلک محدود نیست و عضلات یک سمت صورت نیز درگیر می‌شوند. علت آن معمولاً تحریک عصب صورت است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

بیماری ام‌اس (MS)

در موارد نادر، لرزش پلک ممکن است یکی از علائم همراه بیماری ام‌اس باشد؛ اما تقریبا هیچ‌گاه تنها علامت بیماری نیست. ضعف اندام‌ها، دوبینی، اختلال تعادل یا بی‌حسی معمولا هم‌زمان دیده می‌شوند.

بیماری پارکینسون

پارکینسون بیشتر با لرزش دست، کندی حرکات و سفتی عضلات شناخته می‌شود. اگرچه اسپاسم پلک ممکن است در برخی بیماران دیده شود، اما علت شایع پرش پلک محسوب نمی‌شود. برای خرید کپسول های اسلیپ کلیک کنید.

فلج بل

این بیماری با ضعف ناگهانی عضلات یک سمت صورت همراه است و ممکن است پلک نیز تحت تأثیر قرار گیرد. در این شرایط مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد. علائم هشداردهنده‌ای که نباید نادیده گرفته شوند:

• ادامه لرزش پلک بیش از سه تا چهار هفته
• بسته شدن کامل و غیرارادی چشم
• قرمزی و تورم شدید چشم
• درگیری سایر عضلات صورت
• ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها
• اختلال در تکلم یا تعادل
• دوبینی یا تاری دید
• افتادگی پلک

درمان لرزش پلک چگونه انجام می‌شود؟

درمان لرزش پلک به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. در بیشتر موارد، اصلاح سبک زندگی و حذف عوامل محرک کافی است و نیازی به دارو وجود ندارد.

اولین قدم، شناسایی علت اصلی است. اگر استرس، کمبود خواب یا مصرف زیاد کافئین عامل ایجاد مشکل باشد، معمولا با اصلاح این موارد، علائم کاهش پیدا می‌کنند.

• کمپرس گرم روی پلک
• خواب منظم 7 تا 9 ساعت
• مدیریت استرس با ورزش یا مدیتیشن
• کاهش مصرف قهوه و نوشابه‌های انرژی‌زا
• استراحت دادن به چشم هنگام کار با نمایشگر
• استفاده از اشک مصنوعی در صورت خشکی چشم

درمان دارویی

اگر علت زمینه‌ای مانند خشکی شدید چشم، التهاب پلک یا بیماری‌های عصبی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است قطره چشمی، داروهای ضدالتهاب یا درمان اختصاصی تجویز کند. برای خرید قرص مود پلاس نوتراکس کلیک کنید.

تزریق بوتاکس

در بیماران مبتلا به بلفارواسپاسم، تزریق بوتاکس یکی از مؤثرترین درمان‌ها است و معمولاً اثر آن بین سه تا چهار ماه باقی می‌ماند.

جراحی

در موارد بسیار نادر و مقاوم به درمان، ممکن است جراحی کاهش فعالیت عضلات پلک توصیه شود.

راه‌های پیشگیری از لرزش پلک

 رعایت چند عادت ساده می‌تواند احتمال بروز لرزش پلک را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

• خواب کافی و منظم
• درمان خشکی چشم
• کنترل استرس روزانه
• مصرف متعادل کافئین
• انجام معاینات دوره‌ای چشم
• نوشیدن آب کافی در طول روز
• استراحت منظم هنگام کار با کامپیوتر
• استفاده از عینک مناسب در صورت نیاز
• تغذیه متعادل و سرشار از منیزیم و ویتامین‌های گروه B

آیا لرزش پلک در کودکان و سالمندان تفاوت دارد؟

پاسخ کوتاه: بله. هرچند علت‌های شایع در همه گروه‌های سنی مشابه است، اما در کودکان و سالمندان باید با دقت بیشتری بررسی شود.

علت پرش پلک در کودکان

در کودکان، این مشکل بیشتر به دلایل زیر دیده می‌شود:

• کم‌خوابی
• آلرژی‌های چشمی
• استرس‌های مدرسه یا امتحانات
• خستگی ناشی از استفاده طولانی از تبلت و موبایل

اگر لرزش پلک با کاهش بینایی، انحراف چشم یا حرکات غیرطبیعی دیگر همراه باشد، ارزیابی توسط چشم‌پزشک ضروری است.

لرزش پلک در سالمندان

در سالمندان، علاوه بر علل شایع، احتمال بیماری‌هایی مانند بلفارواسپاسم، خشکی شدید چشم یا برخی اختلالات عصبی بیشتر است. به همین دلیل، تداوم علائم در این گروه سنی نباید نادیده گرفته شود. برای خرید کرم دور چشم ضد چروک ساین اسکین کلیک کنید.

سخن پایانی

لرزش پلک یکی از شایع‌ترین انقباض‌های غیرارادی عضلات صورت است که اغلب به دنبال استرس، کمبود خواب، خستگی چشم، خشکی چشم یا مصرف زیاد کافئین ایجاد می‌شود و به طور معمول جای نگرانی ندارد. 

با این حال، اگر لرزش پلک بیش از چند هفته ادامه پیدا کند، شدت آن افزایش یابد یا با علائمی مانند افتادگی پلک، دوبینی، ضعف عضلات صورت یا اختلالات عصبی همراه باشد، بررسی تخصصی اهمیت زیادی دارد.

سوالات متداول

آیا لرزش پلک خطرناک است؟

در بیشتر موارد خیر. لرزش پلک معمولا به دلیل استرس، کمبود خواب یا خستگی ایجاد می‌شود و خودبه‌خود برطرف می‌شود. اگر بیش از چند هفته ادامه پیدا کند یا با علائم عصبی همراه باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.

کمبود چه ویتامینی باعث لرزش پلک می‌شود؟

کمبود شدید منیزیم، ویتامین B12، ویتامین B6 یا کلسیم در برخی افراد می‌تواند در عملکرد طبیعی اعصاب و عضلات اختلال ایجاد کند، اما این علت نسبت به استرس و کم‌خوابی شیوع کمتری دارد.

آیا استرس باعث پرش پلک می‌شود؟

بله. استرس از شایع‌ترین عوامل ایجاد لرزش پلک است و با افزایش تحریک سیستم عصبی، انقباض‌های غیرارادی عضلات پلک را تشدید می‌کند.

لرزش پلک چند روز طول می‌کشد؟

در اغلب افراد، این مشکل طی چند ساعت تا چند روز برطرف می‌شود. در برخی موارد ممکن است تا چند هفته نیز ادامه داشته باشد، اما اگر طولانی‌تر شود باید علت آن بررسی شود.

برای درمان سریع لرزش پلک چه کار کنیم؟

خواب کافی، کاهش مصرف کافئین، استراحت دادن به چشم، استفاده از کمپرس گرم و درمان خشکی چشم معمولاً سریع‌ترین راهکارهای خانگی هستند. در صورت تداوم علائم، مراجعه به چشم‌پزشک ضروری است.

منبع:

mayoclinic.org