دندان‌قروچه در خواب چیست و چه زمانی باید از محافظ دندان استفاده کنیم؟

دندان‌قروچه در خواب چیست و چه زمانی باید از محافظ دندان استفاده کنیم؟

دندان‌قروچه در خواب یکی از مشکلاتی است که ممکن است بدون اطلاع فرد، هر شب تکرار شود و به‌تدریج مینای دندان، عضلات فک و حتی ترمیم‌های دندان‌پزشکی را تحت فشار قرار دهد. ساییدن دندان‌ها هنگام خواب همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست، اما تکرار آن همراه با درد فک، سردرد صبحگاهی یا حساسیت دندان‌ها می‌تواند نشانه‌ای از نیاز به بررسی تخصصی باشد.

نکته مهم این است که همه افراد مبتلا به این عادت به درمان یکسانی احتیاج ندارند. گاهی اصلاح عادت‌های روزانه و مدیریت استرس کافی است؛ در موارد دیگر، استفاده از محافظ دندان یا نایت گارد برای جلوگیری از آسیب بیشتر ضرورت پیدا می‌کند. 

دندان‌قروچه در خواب چیست؟

دندان‌قروچه یا براکسیسم (Bruxism) به حالتی گفته می‌شود که فرد دندان‌های خود را به یکدیگر می‌فشارد یا روی هم می‌ساید. این اتفاق ممکن است هنگام بیداری یا در طول خواب رخ دهد. در نوع شبانه، فرد اغلب کنترلی بر حرکت فک خود ندارد و حتی ممکن است تا زمان مشاهده آسیب دندان‌ها متوجه آن نشود.

در حالت طبیعی، دندان‌های فک بالا و پایین هنگام استراحت نباید به‌طور مداوم روی هم قرار بگیرند. اما در افراد مبتلا به این مشکل، عضلات جونده ممکن است به‌صورت غیرارادی منقبض شوند. گاهی فشار دادن فک بدون صدای مشخص اتفاق می‌افتد و گاهی صدای ساییده شدن دندان‌ها به‌اندازه‌ای است که اطرافیان متوجه آن می‌شوند.

تفاوت دندان‌قروچه شبانه و روزانه چیست؟

هر دو نوع با فشار دادن یا ساییدن دندان‌ها همراه هستند، اما زمان وقوع و نحوه کنترل آن‌ها تفاوت دارد.

• براکسیسم شبانه: هنگام خواب اتفاق می‌افتد و فرد معمولاً از آن آگاه نیست.
• براکسیسم بیداری: در طول روز و هنگام تمرکز، اضطراب یا عصبانیت بیشتر دیده می‌شود و فرد در بسیاری از مواقع می‌تواند با افزایش آگاهی، فک خود را شل کند.

نکته مهم این است که دندان‌قروچه شبانه فقط یک عادت ساده نیست؛ در دسته رفتارهای حرکتی مرتبط با خواب قرار می‌گیرد. بااین‌حال، مشاهده این رفتار به‌تنهایی به معنای اختلال جدی خواب نیست.

علت دندان‌قروچه در خواب 

دندان‌قروچه معمولا یک علت واحد و قطعی ندارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند عوامل روان‌شناختی، عادت‌های زندگی، زمینه ژنتیکی، بعضی داروها و اختلالات خواب می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

1. استرس و اضطراب

یکی از عوامل مرتبط با فشار دادن دندان‌ها روی هم، تنش روانی است. افرادی که در طول روز با نگرانی، فشار کاری یا اضطراب روبه‌رو هستند، ممکن است هنگام خواب نیز فعالیت عضلات فک بیشتری داشته باشند.

البته نباید تمام موارد را به استرس نسبت داد. حتی افرادی که از نظر روانی آرام هستند نیز ممکن است دچار براکسیسم شوند.

2. اختلالات خواب و آپنه انسدادی

وقفه تنفسی در خواب یا آپنه انسدادی خواب (OSA) یکی از مشکلاتی است که می‌تواند با دندان‌قروچه شبانه همراه باشد.

در این وضعیت، تنفس فرد هنگام خواب به‌طور موقت مختل می‌شود. خروپف شدید، بیدار شدن‌های مکرر و احساس خستگی پس از خواب از نشانه‌های احتمالی این اختلال هستند.

در صورت همراهی دندان‌قروچه با این نشانه‌ها، بررسی کیفیت تنفس هنگام خواب اهمیت دارد؛ زیرا صرفا استفاده از محافظ دندان، مشکل تنفسی را برطرف نمی‌کند.

3. مصرف کافئین، الکل و دخانیات

مصرف زیاد قهوه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و سایر منابع کافئین، به‌خصوص در ساعات پایانی روز، می‌تواند با افزایش احتمال این رفتار ارتباط داشته باشد.

الکل و دخانیات نیز از عوامل مرتبط با براکسیسم هستند. کاهش مصرف این مواد ممکن است به کنترل مشکل کمک کند.

4. مصرف برخی داروها

بعضی داروها، از جمله برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای مرتبط با تشنج و داروهای مورد استفاده برای اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی، ممکن است در برخی افراد احتمال دندان‌قروچه را افزایش دهند.

داروهای تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید. چنانچه پس از شروع یک دارو متوجه افزایش فشار فک یا ساییدن دندان‌ها شده‌اید، موضوع را با پزشک تجویزکننده مطرح کنید.

از کجا بفهمیم شب‌ها دندان‌قروچه داریم؟

از آنجا که این رفتار هنگام خواب اتفاق می‌افتد، تشخیص آن همیشه آسان نیست. بسیاری از افراد زمانی متوجه مشکل می‌شوند که با درد فک از خواب بیدار می‌شوند یا دندان‌پزشک آثار ساییدگی را در معاینه مشاهده می‌کند.

• سردرد مبهم در ناحیه شقیقه‌ها
• ترک‌خوردگی یا لب‌پریدگی دندان
• حساس شدن دندان‌ها به سرما و گرما
• احساس گرفتگی هنگام باز کردن دهان
• درد در ناحیه صورت، فک یا اطراف گوش
• درد یا خستگی عضلات فک در ساعات اولیه صبح
• صاف شدن یا کوتاه شدن سطح جونده دندان‌ها
• شنیدن صدای ساییده شدن دندان‌ها توسط هم‌اتاقی یا شریک زندگی

چرا صبح‌ها فک درد می‌گیرد؟

هنگامی که عضلات جونده برای مدت طولانی یا با شدت زیاد منقبض می‌شوند، ممکن است پس از بیدار شدن احساس خستگی، گرفتگی یا درد ایجاد شود. این وضعیت گاهی با سردرد در اطراف شقیقه‌ها همراه است.

البته درد صبحگاهی فک همیشه ناشی از دندان‌قروچه نیست. مشکلات مفصل گیجگاهی‌فکی، برخی بیماری‌های دندانی و اختلالات عضلانی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. برای خرید کپسول آماتیور کلیک کنید.

عوارض دندان‌قروچه در صورت بی‌توجهی چیست؟

دندان‌قروچه خفیف و گاه‌به‌گاه لزوما به آسیب جدی منجر نمی‌شود؛ اما تکرار فشارهای شدید می‌تواند به ساختارهای دهان و فک صدمه بزند.

آسیب به مینای دندان

ساییدن مکرر سطوح دندان‌ها می‌تواند به‌تدریج باعث کاهش ضخامت مینای محافظ شود. با آسیب این لایه، بخش‌های داخلی دندان بیشتر در معرض محرک‌های حرارتی قرار می‌گیرند و حساسیت افزایش می‌یابد.

شکستگی دندان و ترمیم‌های دندان‌پزشکی

فشار زیاد ممکن است باعث ترک‌خوردگی دندان، شکستن لبه‌ها یا آسیب به روکش و پرکردگی شود. افرادی که ترمیم‌های گسترده دارند، باید تغییرات احتمالی را جدی‌تر پیگیری کنند.

درد عضلات و مفصل فک

فعالیت بیش‌ازحد عضلات جونده می‌تواند درد، احساس فشار و محدودیت حرکت فک ایجاد کند. در بعضی افراد، صدای کلیک مفصل یا دشواری باز کردن دهان نیز دیده می‌شود.

سردردهای تکرارشونده

انقباض طولانی عضلات اطراف فک و شقیقه می‌تواند با سردرد همراه باشد. این درد معمولاً در ساعات پس از بیدار شدن بیشتر احساس می‌شود.

این مقاله را از دست ندهید: کمبود کلاژن چه علائمی دارد؟ | 12 نشانه کاهش کلاژن + بهترین راه جبران آن

محافظ دندان قروچه یا نایت گارد چیست؟

نایت گارد (Night Guard) وسیله‌ای است که روی دندان‌های یک فک قرار می‌گیرد و مانعی میان دندان‌های بالا و پایین ایجاد می‌کند. کاربرد اصلی آن محافظت از سطوح دندان در برابر تماس و ساییدگی مکرر است.

این وسیله اغلب از مواد پلیمری مخصوص ساخته می‌شود و با توجه به شرایط دهان فرد می‌تواند سخت، نرم یا ترکیبی باشد.

نایت گارد چگونه از دندان‌ها محافظت می‌کند؟

هنگام فشار دادن فک‌ها، محافظ میان سطوح دندان قرار می‌گیرد و مانع تماس مستقیم آن‌ها می‌شود. در نتیجه، احتمال ساییدگی و آسیب ناشی از برخورد مکرر دندان‌ها کاهش پیدا می‌کند. این وسیله ممکن است به محافظت از موارد زیر کمک کند:

• مینای دندان
• لبه‌های دندان‌های جلویی
• روکش‌ها و ترمیم‌های دندان‌پزشکی
• سطوح جونده دندان‌های آسیاب

یک نکته اساسی را باید در نظر گرفت؛ نایت گارد الزاما علت اصلی دندان‌قروچه را از بین نمی‌برد. یعنی ممکن است فرد همچنان هنگام خواب فک خود را بفشارد، اما دندان‌هایش کمتر در معرض تماس آسیب‌زا قرار بگیرند.

چه زمانی برای دندان‌قروچه به محافظ دندان نیاز داریم؟

استفاده از محافظ زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که دندان‌قروچه باعث آسیب قابل مشاهده یا درد و ناراحتی مداوم شده باشد. تصمیم نهایی باید پس از بررسی دندان‌ها، عضلات و مفصل فک توسط دندان‌پزشک گرفته شود. مواردی که ممکن است استفاده از نایت گارد را ضروری‌تر کنند:

• مشاهده ساییدگی پیش‌رونده دندان‌ها
• ترک‌خوردگی یا لب‌پریدگی ناشی از فشار
• آسیب مکرر به روکش یا پرکردگی
• درد و خستگی مداوم عضلات فک
• حساسیت دندانی مرتبط با ساییدگی
• سابقه آسیب دندانی در اثر فشارهای شبانه

آیا همه افراد مبتلا به دندان‌قروچه باید نایت گارد بگذارند؟

خیر. افرادی که دندان‌قروچه خفیف دارند و هیچ نشانه‌ای از آسیب دندانی یا درد قابل‌توجه در آن‌ها مشاهده نمی‌شود، ممکن است به محافظ احتیاج نداشته باشند.

در چنین شرایطی، دندان‌پزشک می‌تواند وضعیت دندان‌ها را در معاینات دوره‌ای بررسی کند و در صورت مشاهده پیشرفت ساییدگی، درمان مناسب را پیشنهاد دهد. برای خرید قرص کلسی ژنون گلد نورم لایف کلیک کنید.

تفاوت محافظ دندان آماده و نایت گارد اختصاصی چیست؟

تمام محافظ‌های دهانی کیفیت، راحتی و میزان تطابق یکسانی ندارند. یکی از تفاوت‌های مهم، نحوه ساخت و هماهنگی وسیله با فرم دندان‌های فرد است.

چرا محافظ اختصاصی انتخاب مناسب‌تری است؟

در نوع اختصاصی، دندان‌پزشک از دندان‌ها قالب یا اسکن تهیه می‌کند تا وسیله با شکل قوس دندانی هماهنگ باشد. این تطابق به قرارگیری پایدارتر و کاهش احتمال جابه‌جایی هنگام خواب کمک می‌کند.

محافظ‌های آماده یا حرارتی نیز در بازار وجود دارند؛ اما ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند. استفاده از نمونه نامتناسب می‌تواند باعث ناراحتی، فشار نامتعادل یا تغییر در نحوه قرارگیری دندان‌ها شود. به همین دلیل، خرید محافظ فقط براساس قیمت یا تبلیغات توصیه نمی‌شود.

چگونه دندان‌قروچه را در خانه کنترل کنیم؟

اقدامات خانگی می‌توانند به کاهش عوامل تشدیدکننده کمک کنند؛ اما جایگزین معاینه دندان‌پزشکی در افراد دارای آسیب دندانی نیستند.

• کاهش استرس: تمرین تنفس آرام، مدیتیشن و فعالیت بدنی منظم را در برنامه روزانه قرار دهید.
• محدود کردن کافئین: مصرف قهوه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا را به‌ویژه در ساعات عصر کاهش دهید.
• تنظیم ساعت خواب: زمان خواب و بیداری منظمی داشته باشید.
• پرهیز از دخانیات و الکل: این مواد می‌توانند با افزایش احتمال براکسیسم ارتباط داشته باشند.
• استراحت دادن به فک: از جویدن طولانی آدامس و خوردن خوراکی‌های بسیار سفت هنگام درد فک پرهیز کنید.
• اصلاح عادت روزانه: در زمان بیداری، فک را رها نگه دارید و از تماس دائمی دندان‌ها جلوگیری کنید.

دندان‌قروچه در کودکان؛ آیا نیاز به محافظ دندان دارند؟

دندان‌قروچه در کودکان، به‌ویژه در سال‌های ابتدایی رشد، نسبتاً شایع است و در بسیاری از موارد با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل، مشاهده ساییدن دندان‌ها در کودک لزوماً به معنی نیاز به درمان یا استفاده از نایت گارد نیست.

بااین‌حال، بهتر است در صورت مشاهده نشانه‌های زیر موضوع را با دندان‌پزشک کودک مطرح کنید:

• صدای شدید و تکرارشونده ساییدن دندان‌ها
• ساییدگی محسوس دندان‌های شیری
• شکایت از درد فک یا سردرد
• حساسیت دندان‌ها
• اختلال در خواب

استفاده از محافظ در کودکان باید با توجه به سن، مرحله رویش دندان‌ها و وضعیت فک بررسی شود. محافظ بزرگسالان یا نمونه‌های آماده نباید بدون ارزیابی متخصص برای کودک استفاده شوند.

دندان‌قروچه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص اغلب با بررسی سابقه فرد و معاینه دهان و فک انجام می‌شود. دندان‌پزشک درباره درد صبحگاهی، سردرد، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و گزارش اطرافیان سؤال می‌کند.

در مرحله معاینه، مواردی مانند صاف شدن سطح دندان‌ها، ترک‌ها، حساسیت، درد عضلات جونده و وضعیت مفصل فک بررسی می‌شوند.

در شرایط خاص، به‌خصوص زمانی که احتمال آپنه خواب یا اختلال دیگری مطرح باشد، ممکن است ارزیابی تخصصی خواب یا تست پلی‌سومنوگرافی توصیه شود.

چه زمانی باید برای دندان‌قروچه به دندان‌پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده آسیب دندانی، درد مداوم فک یا حساسیت غیرعادی، بهتر است معاینه را به تعویق نیندازید. همچنین در صورت خروپف شدید، قطع و وصل شدن تنفس در خواب یا خواب‌آلودگی روزانه، بررسی اختلالات خواب اهمیت دارد. در موارد زیر مراجعه به متخصص اهمیت بیشتری دارد:

• شکستن یا ترک خوردن دندان
• درد مداوم فک و صورت
• محدود شدن باز شدن دهان
• سردردهای صبحگاهی تکرارشونده
• مشاهده ساییدگی قابل‌توجه دندان‌ها
• همراهی دندان‌قروچه با وقفه تنفسی هنگام خواب

سخن پایانی

دندان‌قروچه شبانه همیشه به درمان پیچیده نیاز ندارد، اما نادیده گرفتن فشارهای مکرر روی دندان‌ها می‌تواند زمینه‌ساز ساییدگی، شکستگی و دردهای طولانی‌مدت فک شود. مهم‌ترین نکته این است که پیش از انتخاب روش درمان، شدت مشکل و میزان آسیب به دندان‌ها مشخص شود؛ زیرا محافظ دهان برای همه افراد ضرورت ندارد و انتخاب نمونه نامتناسب نیز می‌تواند دردسرساز باشد.

دندان‌قروچه در خواب زمانی به توجه جدی‌تری نیاز دارد که با درد صبحگاهی، حساسیت دندان یا تغییر شکل سطح آن‌ها همراه شود. در چنین شرایطی، مراجعه به دندان‌پزشک و بررسی امکان استفاده از نایت گارد می‌تواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند. برای خرید کپسول کوآنزیم کیوتن نوتری تریس‌ کلیک کنید. 

سوالات متداول 

1. آیا دندان ‌قروچه در خواب خطرناک است؟

موارد خفیف معمولا مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند؛ اما تکرار فشار شدید می‌تواند باعث ساییدگی مینای دندان، ترک‌خوردگی، حساسیت و درد عضلات فک شود. معاینه منظم به شناسایی آسیب‌های اولیه کمک می‌کند.

2. آیا استرس باعث دندان‌قروچه شبانه می‌شود؟

استرس و اضطراب از عوامل مرتبط با این مشکل هستند، اما تنها علت آن محسوب نمی‌شوند. اختلالات خواب، مصرف برخی داروها، دخانیات و عوامل ژنتیکی نیز ممکن است نقش داشته باشند.

3. آیا نایت گارد دندان‌قروچه را درمان می‌کند؟

نایت گارد بیشتر برای محافظت از دندان‌ها در برابر فشار و ساییدگی استفاده می‌شود و لزوماً فعالیت عضلات فک را متوقف نمی‌کند. برای کنترل عوامل زمینه‌ای باید علت‌های احتمالی نیز بررسی شوند.

4. آیا می‌توان محافظ دندان قروچه را از داروخانه تهیه کرد؟

برخی محافظ‌های آماده در بازار وجود دارند؛ اما تناسب آن‌ها با دندان‌های هر فرد متفاوت است. برای جلوگیری از فشار نامناسب و مشکلات احتمالی، بهتر است نوع مناسب با نظر دندان‌پزشک انتخاب شود.

5. آیا دندان‌قروچه در کودکان با افزایش سن برطرف می‌شود؟

در بسیاری از کودکان، این رفتار با رشد و افزایش سن کاهش پیدا می‌کند. بااین‌حال، در صورت درد، آسیب دندان یا اختلال خواب، معاینه دندان‌پزشکی ضروری است.

6. آیا دندان‌قروچه باعث سردرد صبحگاهی می‌شود؟

بله، انقباض طولانی عضلات جونده می‌تواند درد ارجاعی در ناحیه شقیقه‌ها ایجاد کند. البته سردرد صبحگاهی دلایل دیگری هم دارد و نباید بدون بررسی به این مشکل نسبت داده شود.

منبع:

my.clevelandclinic.org