اسهال کودک چه زمانی خطرناک است؟

اسهال کودکان چه زمانی خطرناک است؟ نشانه‌هایی که والدین نباید نادیده بگیرند

اسهال کودکان در بسیاری از موارد به دلیل عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شود و طی چند روز بهتر می‌شود، اما زمانی که با کم آبی بدن کودک، بی‌حالی، تب بالا، کاهش ادرار یا ادامه‌دار شدن دفع شل همراه شود، دیگر نباید آن را یک مشکل ساده در نظر گرفت. تشخیص به موقع اسهال خطرناک در کودکان می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

بسیاری از والدین هنگام مشاهده مدفوع آبکی یا افزایش دفعات دفع، نمی‌دانند چه زمانی باید صبر کنند و چه زمانی نیاز به مراجعه پزشکی وجود دارد. در این مقاله از مجله آقای دارو، بررسی می‌کنیم اسهال کودکان چه زمانی خطرناک است، چه نشانه‌هایی نیاز به توجه فوری دارند، چگونه از کم‌آبی جلوگیری کنیم و چه مراقبت‌هایی روند بهبود کودک را آسان‌تر می‌کند.

اسهال کودکان چه زمانی خطرناک است؟ 

زمانی که اسهال باعث از دست رفتن مقدار زیادی آب و املاح بدن شود یا همراه با نشانه‌هایی مانند بی‌حالی شدید، کاهش هوشیاری، ناتوانی در نوشیدن مایعات، خون در مدفوع، تب بالا یا ادامه پیدا کردن بیش از چند روز باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

در کودکان، بدن ذخیره آب کمتری نسبت به بزرگسالان دارد و به همین دلیل کاهش مایعات می‌تواند سریع‌تر مشکل‌ساز شود. مخصوصا در نوزادان و کودکان کم‌سن، چند ساعت اسهال شدید همراه با استفراغ می‌تواند مقدار قابل توجهی از آب بدن را کاهش دهد.

مهم‌ترین نکته‌ای که والدین باید بدانند این است که تعداد دفعات دفع به تنهایی معیار تشخیص خطر نیست. ممکن است کودکی چند بار دفع شل داشته باشد اما وضعیت عمومی خوبی داشته باشد، در حالی که کودک دیگری با دفعات کمتر، به دلیل کاهش مصرف مایعات یا استفراغ همزمان، در معرض دهیدراته شدن بدن قرار بگیرد.‌نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شوند شامل موارد زیر هستند:

• گریه بدون اشک
• فرو رفتن چشم‌ها
• وجود خون در مدفوع
• خشک شدن دهان و زبان
• ناتوانی در نوشیدن مایعات
• خواب‌آلودگی غیرطبیعی یا بی‌حالی
• کاهش تعداد پوشک خیس یا دفعات ادرار
• تب قابل توجه همراه با بدتر شدن حال عمومی

علت اسهال کودک چیست؟

شایع‌ترین علت اسهال کودکان، عفونت‌های ویروسی دستگاه گوارش است، اما عوامل دیگری مانند باکتری‌ها، تغییر رژیم غذایی، حساسیت غذایی و بعضی داروها نیز می‌توانند موجب ایجاد آن شوند.

در بیشتر کودکان، گاستروانتریت کودکان یا همان التهاب معده و روده، عامل اصلی شروع اسهال است. ویروس‌هایی مانند روتاویروس و نوروویروس از عوامل شناخته‌شده این مشکل هستند و اغلب با علائمی مانند دل‌درد، تهوع، استفراغ یا تب همراه می‌شوند.

گاهی والدین تصور می‌کنند هر اسهالی به دلیل غذای نامناسب ایجاد شده است، اما همیشه این‌طور نیست. سیستم گوارشی کودک حساس‌تر از بزرگسالان است و تغییرات کوچک مانند مصرف غذای جدید، تغییر شیر، یا حتی تماس با فرد بیمار می‌تواند باعث تحریک روده شود. از مهم‌ترین دلایل ایجاد مدفوع شل در کودک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عفونت‌های ویروسی و باکتریایی
• حساسیت به بعضی مواد غذایی
• شست‌وشوی ناکافی دست‌ها
• مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
• مصرف آب یا غذای آلوده
• اختلالات موقت گوارشی

اطلاع از علت کمک می‌کند والدین تصمیم درست‌تری برای مراقبت از کودک بگیرند. برای مثال، در بسیاری از موارد ویروسی، تمرکز اصلی روی جلوگیری از کم آبی بدن کودک است و نه متوقف کردن فوری دفع.

نشانه‌های خطر اسهال کودک

هر نشانه‌ای که نشان دهد بدن کودک نمی‌تواند آب و املاح از دست رفته را جبران کند، باید جدی گرفته شود. برای خرید شربت ایمونو سانستول کلیک کنید.

یکی از اشتباهات اساسی این است که والدین فقط تعداد دفعات اسهال را بررسی می‌کنند، در حالی که وضعیت کلی کودک اهمیت بیشتری دارد. کودکی که بازی می‌کند، مایعات می‌نوشد و هوشیار است، شرایط متفاوتی با کودکی دارد که بی‌حال شده یا توان نوشیدن ندارد.

کم‌آبی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در اسهال کودکان محسوب می‌شود و درمان سریع آن نقش مهمی در جلوگیری از عوارض دارد. محلول خوراکی ORS برای جبران آب و الکترولیت‌های از دست رفته در بسیاری از موارد توصیه می‌شود. والدین باید در شرایط زیر پیگیری پزشکی را جدی بگیرند:

• تب بالا همراه با بی‌حالی
• خواب‌آلودگی غیرعادی
• ادامه پیدا کردن اسهال بدون بهبود
• امتناع کودک از خوردن یا نوشیدن
• نشانه‌های واضح کم آبی در کودکان
• وجود خون یا سیاهی غیرطبیعی در مدفوع
• اسهال شدید و مکرر که کاهش آب بدن ایجاد کرده است

در نوزادان، حساسیت بیشتر است؛ زیرا ذخیره مایعات بدن کمتر بوده و تغییر وضعیت آب بدن می‌تواند سریع‌تر اتفاق بیفتد.

تفاوت اسهال معمولی و اسهال خطرناک در کودکان

تفاوت اصلی در وضعیت عمومی کودک، میزان از دست رفتن مایعات و وجود نشانه‌های هشدار است، نه فقط تعداد دفعات دفع.

این تفاوت‌ها به والدین کمک می‌کند به جای نگرانی بیش از حد یا بی‌توجهی، وضعیت واقعی کودک را بهتر ارزیابی کنند

روش مراقبت از کودک مبتلا به اسهال

مهم‌ترین اقدام هنگام اسهال کودک، جلوگیری از کم شدن آب و املاح بدن است؛ بنابراین مصرف مایعات مناسب، ادامه تغذیه و توجه به وضعیت عمومی کودک اهمیت بیشتری از قطع فوری دفع دارد. برای خرید شربت لیکو آپ کلیک کنید.

بسیاری از والدین اولین کاری که انجام می‌دهند، تلاش برای متوقف کردن اسهال است؛ اما خود اسهال در بسیاری از موارد واکنش طبیعی بدن برای دفع عوامل تحریک‌کننده مانند ویروس‌ها یا میکروب‌هاست. نگرانی اصلی زمانی ایجاد می‌شود که کودک نتواند مایعات از دست‌رفته را جایگزین کند. در خانه، مهم‌ترین مراقبت‌ها شامل موارد زیر است:

• ادامه دادن شیر مادر در نوزادان، زیرا شیر مادر علاوه بر تامین انرژی، به حفظ آب بدن کمک می‌کند
• استفاده از محلول ORS طبق دستور پزشک یا راهنمای روی محصول برای جبران آب و املاح
• دادن مایعات در حجم کم اما دفعات بیشتر، مخصوصاً اگر کودک حالت تهوع دارد
• شستن دست‌ها قبل از آماده کردن غذا و بعد از تعویض پوشک
• ادامه غذای معمول کودک در صورت توانایی خوردن

یکی از باورهای اشتباه این است که کودک مبتلا به اسهال کودکان نباید غذا بخورد. حذف طولانی غذا می‌تواند باعث ضعف بیشتر بدن شود. در بیشتر موارد، ادامه دریافت مواد غذایی مناسب به حفظ توان بدن برای مقابله با بیماری کمک می‌کند.

برای اسهال کودک چه چیزهایی بدهیم و چه چیزهایی ندهیم؟

برای درمان سریع اسهال کودکان بهترین انتخاب، مایعات مناسب، غذای قابل هضم و ادامه تغذیه معمول کودک است؛ اما مصرف خودسرانه بعضی داروها یا خوراکی‌های نامناسب ممکن است شرایط را بدتر کند.

وقتی کودک دچار اسهال آبکی کودکان می‌شود، هدف اصلی این نیست که روده کاملاً متوقف شود؛ هدف این است که بدن فرصت پیدا کند آب و مواد ضروری را حفظ کند.

• مایعات کافی در طول روز
• شیر مادر برای نوزادان شیرخوار
• محلول ORS برای کمک به جبران آب و املاح
• غذاهای ساده و قابل تحمل مانند برنج، سیب‌زمینی، موز یا سوپ سبک در کودکان بزرگ‌تر

مواردی که بهتر است بدون نظر پزشک استفاده نشوند:

• آنتی‌بیوتیک بدون تجویز
• حذف کامل غذا برای چند روز
• داروهای ضداسهال مخصوص بزرگسالان
• نوشیدنی‌های بسیار شیرین که ممکن است اسهال را تشدید کنند

مصرف آنتی‌بیوتیک برای همه کودکان مبتلا به اسهال مناسب نیست، زیرا بسیاری از موارد منشأ ویروسی دارند و با آنتی‌بیوتیک بهتر نمی‌شوند. درمان باید با توجه به علت، سن کودک و وضعیت عمومی او انتخاب شود.

اسهال کودکان تا چند بار در روز طبیعی است؟

در بیشتر کودکان، 3 بار یا بیشتر دفع شل و آبکی در 24 ساعت می‌تواند نشانه اسهال باشد؛ اما تعداد دفعات به تنهایی معیار کافی نیست و باید به سن کودک، حالت طبیعی دفع او، شکل مدفوع و وضعیت عمومی بدن توجه کرد.

اسهال کودکان فقط با تعداد دفعات مشخص نمی‌شود. برای مثال، نوزادی که همیشه روزی 5 بار مدفوع نرم دارد، لزوماً اسهال ندارد؛ ولی اگر ناگهان دفع او به 10 بار برسد و مدفوع حالت آبکی پیدا کند، باید بررسی شود.

این مقاله را از دست ندهید: شربت سانستول برای افزایش قد؛ قبل از بسته شدن صفحات رشد بخوانید

چه زمانی اسهال کودک نیاز به مراجعه فوری دارد؟

زمانی که کودک نشانه‌های کاهش آب بدن، بدحال شدن عمومی یا نشانه‌های غیرطبیعی مانند خون در مدفوع داشته باشد، مراجعه پزشکی ضروری است.

سازمان جهانی بهداشت تاکید می‌کند که مهم‌ترین خطر اسهال، از دست دادن آب و املاح بدن است و کودکانی که نشانه‌های کم‌آبی، خون در مدفوع یا اسهال طولانی دارند باید توسط متخصص بررسی شوند. برای خرید لیکو رویال ژلی کلیک کنید.

سخن پایانی

اسهال کودکان زمانی خطرناک می‌شود که بدن کودک نتواند آب و املاح از دست رفته را جبران کند یا نشانه‌هایی مانند بی‌حالی، کاهش ادرار، خون در مدفوع یا بدتر شدن وضعیت عمومی دیده شود.

مهم‌ترین نکته‌ای که والدین باید به خاطر داشته باشند این است که تعداد دفعات دفع به تنهایی نشان‌دهنده شدت بیماری نیست؛ حال عمومی کودک و میزان دریافت مایعات اهمیت بیشتری دارد.

توجه به نشانه‌های هشدار، استفاده درست از مایعات و پرهیز از درمان‌های خودسرانه می‌تواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.

سوالات متداول 

اسهال کودکان چند روز طبیعی است؟

اسهال خفیف که کودک در آن وضعیت عمومی خوبی دارد، معمولا طی چند روز بهتر می‌شود. اگر دفع ادامه پیدا کند، شدید شود یا همراه با کم‌آبی، تب بالا یا خون در مدفوع باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

آیا برای اسهال کودک باید سریع داروی قطع‌کننده اسهال استفاده کرد؟

خیر، مصرف خودسرانه داروهای ضداسهال برای کودکان توصیه نمی‌شود. ابتدا باید علت مشکل و وضعیت آب بدن کودک بررسی شود.

بهترین نوشیدنی برای کودک مبتلا به اسهال چیست؟

محلول ORS یکی از گزینه‌های اصلی برای جبران آب و املاح از دست رفته است. در کنار آن، ادامه شیر مادر و مصرف مایعات مناسب با توجه به سن کودک اهمیت دارد.

منبع:

healthdirect.gov.au