خونریزی لثه هنگام مسواک؛ از یک التهاب ساده تا مشکلات جدی‌تر

خونریزی لثه هنگام مسواک؛ از یک التهاب ساده تا مشکلات جدی‌تر

خونریزی لثه هنگام مسواک زدن معمولاً به تجمع پلاک میکروبی و التهاب لثه مربوط است؛ با این حال، فشار زیاد مسواک، تمیز نکردن فاصله بین دندان‌ها، تغییرات هورمونی و مصرف بعضی داروها نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. خونریزی مکرر لثه طبیعی نیست و نباید آن را صرفاً نتیجه مسواک زدن دانست.

نکته مهم این است که برای قطع خونریزی نباید تمیز کردن دندان‌ها را کنار بگذارید. رعایت بهداشت صحیح دهان می‌تواند التهاب اولیه را کاهش دهد، اما جرم سخت‌شده یا بیماری پیشرفته لثه به بررسی و درمان دندان‌پزشکی نیاز دارد. در این مقاله از مجله آقای دارو،علت‌های اصلی، روش‌های کنترل خونریزی، تفاوت التهاب ساده با بیماری جدی‌تر و زمان مناسب مراجعه به دندان‌پزشک را بررسی می‌کنیم.

چرا هنگام مسواک زدن لثه خونریزی می‌کند؟

شایع‌ترین علت خونریزی لثه هنگام مسواک زدن، التهاب ناشی از تجمع پلاک میکروبی در امتداد خط لثه است. پلاک لایه‌ای چسبنده از باکتری‌هاست که روی دندان تشکیل می‌شود؛ وقتی به‌خوبی پاک نشود، بافت لثه را تحریک می‌کند و باعث قرمزی، تورم و خونریزی با تماس‌های معمولی می‌شود.

1. التهاب لثه یا ژنژیویت

التهاب لثه معمولاً نخستین مرحله بیماری‌های لثه است و در بسیاری از موارد با مراقبت صحیح قابل برگشت خواهد بود. ممکن است هنگام مسواک زدن، استفاده از نخ دندان یا خوردن خوراکی‌های سفت متوجه خون شوید. گاهی هم لثه براق، قرمز یا حساس می‌شود و بوی نامطبوع دهان ادامه پیدا می‌کند.

در این وضعیت، کنار گذاشتن مسواک زدن راه‌حل مناسبی نیست؛ چون باقی ماندن پلاک می‌تواند التهاب را تشدید کند. تمیز کردن آرام و منظم دندان‌ها به کاهش تجمع باکتری‌ها کمک می‌کند. بااین‌حال، خونریزی مداوم باید از نظر وجود جرم، عمق التهاب و سایر مشکلات دهان بررسی شود.

2. تشکیل جرم دندان در اطراف لثه

وقتی پلاک برای مدت طولانی روی دندان باقی بماند، ممکن است با مواد معدنی بزاق سخت شود و به جرم دندان تبدیل شود. برخلاف پلاک نرم، جرم سخت‌شده را نمی‌توان با مسواک معمولی به‌طور کامل برداشت؛ اغلب پاک‌سازی حرفه‌ای توسط دندان‌پزشک یا متخصص بهداشت دهان لازم است.

جرم اغلب در نزدیکی خط لثه و پشت دندان‌های جلویی فک پایین دیده می‌شود. اگر با وجود مسواک زدن مرتب همچنان خونریزی دارید، احتمال وجود رسوبات سخت یا التهاب زیر لثه باید بررسی شود. برای خرید کپسول ناتوونا رستا ایمن دارو کلیک کنید.

3. فشار زیاد یا مسواک نامناسب

مسواک زدن با فشار زیاد، استفاده از برس زبر یا حرکت‌های خشن می‌تواند به بافت حساس لثه آسیب برساند. بااین‌حال، نباید هر خونریزی را به فشار مسواک نسبت داد؛ زیرا بیماری لثه نیز ممکن است همین نشانه را ایجاد کند.

بهتر است از مسواک با برس نرم استفاده کنید، حرکات کوتاه و ملایم داشته باشید و به‌جای فشار دادن سر مسواک، اجازه دهید الیاف آن سطح دندان و حاشیه لثه را تمیز کنند.

4. تغییرات هورمونی و شرایط پزشکی

در دوران بارداری، تغییرات هورمونی می‌تواند واکنش لثه به پلاک را افزایش دهد. دیابت کنترل‌نشده، مصرف دخانیات و برخی شرایط پزشکی نیز با افزایش خطر بیماری لثه ارتباط دارند. در بعضی افراد، داروهای ضدانعقاد یا داروهایی که بر لخته شدن خون اثر می‌گذارند، شدت خونریزی را بیشتر می‌کنند.

به همین دلیل، علت خونریزی لثه همیشه فقط به نحوه مسواک زدن محدود نیست. اگر خونریزی بدون دلیل مشخص تکرار می‌شود، شدید است یا در نقاط مختلف بدن نیز خونریزی یا کبودی غیرمعمول دارید، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خونریزی لثه چه زمانی نشانه بیماری جدی‌تر است؟

خونریزی مکرر همراه با عقب‌رفتگی لثه، لق شدن دندان یا بوی بد مداوم دهان می‌تواند به بیماری پیشرفته‌تر لثه، یعنی پریودنتیت، اشاره کند. در این بیماری، التهاب فقط به سطح لثه محدود نمی‌ماند و بافت‌ها و استخوان نگه‌دارنده دندان نیز ممکن است آسیب ببینند.

تفاوت مهم این دو وضعیت در میزان آسیب است. در ژنژیویت، با کنترل پلاک و درمان مناسب معمولاً می‌توان التهاب را برطرف کرد؛ اما تخریب استخوان ناشی از پریودنتیت به‌سادگی برگشت‌پذیر نیست و هدف درمان، کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت بیشتر آن است.

• قرمزی یا تورم مداوم لثه
• حساسیت جدید یا درد هنگام جویدن
• لق شدن دندان یا تغییر موقعیت آن
• خونریزی مکرر هنگام مسواک یا نخ دندان
• بوی بد دهان یا مزه نامطبوعی که برطرف نمی‌شود
• عقب رفتن لثه و بلندتر به نظر رسیدن دندان‌ها

اگر خونریزی با تورم شدید، چرک، تب یا درد قابل‌توجه همراه است، مراجعه فوری‌تر به دندان‌پزشک ضروری است. خونریزی شدید یا بندنیامدنی نیز نیاز به ارزیابی فوری دارد. اگر فقط گاهی مقدار کمی خون می‌بینید، باز هم تکرار آن را نادیده نگیرید؛ مراجعه زودهنگام می‌تواند از پیچیده‌تر شدن درمان جلوگیری کند.

برای قطع خونریزی لثه هنگام مسواک چه کار کنیم؟

برای کنترل خونریزی، باید هم‌زمان دو کار انجام دهید: بافت لثه را کمتر تحریک کنید و پلاک میکروبی را به‌طور منظم از روی دندان‌ها بردارید. توقف کامل مسواک زدن ممکن است مشکل را بدتر کند؛ در مقابل، فشار بیشتر برای پاک کردن دندان‌ها نیز راهکار درستی نیست.

روش صحیح مسواک زدن لثه‌های حساس

1. مسواک نرم انتخاب کنید.

برس نرم معمولاً برای تمیز کردن روزانه انتخاب مناسبی است. اگر الیاف مسواک خم شده یا فرسوده‌اند، آن را تعویض کنید.

2. دندان‌ها را با فشار ملایم تمیز کنید.

سطح بیرونی، داخلی و جونده تمام دندان‌ها را به‌آرامی مسواک بزنید و خط اتصال دندان و لثه را از قلم نیندازید.

3. از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید.

دندان‌ها را روزی 2 بار و هر بار حدود 2 دقیقه مسواک بزنید. پس از اتمام، خمیردندان اضافی را بیرون بریزید و بلافاصله دهان را با آب نشویید.

4. فاصله بین دندان‌ها را تمیز کنید.

روزانه از نخ دندان یا برس بین‌دندانی متناسب با فضای دندان‌ها استفاده کنید. ابزار را با فشار وارد لثه نکنید.

در روزهای اول اصلاح روش بهداشت دهان، ممکن است همچنان مقدار کمی خون مشاهده کنید؛ اما با کاهش التهاب باید روند بهبود دیده شود. اگر خونریزی ادامه پیدا کرد یا شدت آن بیشتر شد، معاینه دندان‌پزشکی را به تعویق نیندازید.

نکته مهم این است که دهان‌شویه جایگزین مسواک و نخ دندان نیست. بعضی دهان‌شویه‌های دارویی، مانند محصولات حاوی کلرهگزیدین، فقط در شرایط مشخص و با توصیه دندان‌پزشک مناسب‌اند؛ استفاده خودسرانه و طولانی‌مدت از آن‌ها می‌تواند عوارضی مانند تغییر رنگ دندان ایجاد کند. برای خرید دستگاه فشارسنج بازويی ديجيتال بيورر مدل BM 53 کلیک کنید.

درمان خانگی خونریزی لثه

درمان خانگی خونریزی لثه زمانی مؤثرتر است که علت مشکل، تجمع پلاک و التهاب خفیف باشد. هیچ روش خانگی نمی‌تواند جرم سخت‌شده زیر لثه را به‌طور مطمئن حذف کند یا جای درمان بیماری پیشرفته لثه را بگیرد. اقدام‌های زیر می‌توانند به مراقبت روزانه کمک کنند:

• مسواک زدن منظم: دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید و برس نرم.
• تمیز کردن بین دندان‌ها: استفاده روزانه از نخ دندان یا برس بین‌دندانی مناسب.
• آب نمک ولرم: شست‌وشوی ملایم دهان ممکن است موقتاً احساس ناراحتی را کاهش دهد؛ اما علت اصلی التهاب را به‌تنهایی درمان نمی‌کند.
• تغذیه متعادل: مصرف میوه‌ها، سبزیجات و منابع غذایی ویتامین C به حفظ سلامت بافت لثه کمک می‌کند.
• پرهیز از دخانیات: سیگار و سایر محصولات تنباکو می‌توانند سلامت لثه و روند ترمیم آن را مختل کنند.
• از مالیدن نمک، جوش‌شیرین غلیظ، آب‌اکسیژنه یا مواد محرک به‌صورت مستقیم روی لثه خودداری کنید؛ این کارها ممکن است بافت را تحریک کنند و شواهد کافی برای جایگزینی درمان استاندارد ندارند.
• اگر خونریزی با رعایت صحیح بهداشت دهان طی چند روز رو به کاهش نرفت، یا مرتب بازگشت، برای بررسی علت وقت دندان‌پزشکی بگیرید. در صورت وجود جرم، پاک‌سازی حرفه‌ای و در مواردی درمان زیر لثه لازم است.

آیا کمبود ویتامین باعث خونریزی لثه می‌شود؟

بله، کمبود بعضی مواد مغذی، به‌ویژه ویتامین C، می‌تواند در خونریزی لثه نقش داشته باشد؛ اما این موضوع به این معنا نیست که هر فردی با مشاهده خون روی مسواک به مکمل ویتامین نیاز دارد. در عمل، التهاب ناشی از پلاک یکی از علت‌های رایج‌تر است و باید ابتدا وضعیت لثه و بهداشت دهان بررسی شود.

ویتامین C برای ساخت کلاژن و حفظ سلامت بافت‌های همبند ضروری است. کمبود شدید و طولانی‌مدت آن ممکن است با تورم و خونریزی لثه، کبودی آسان، خستگی و اختلال در ترمیم زخم‌ها همراه شود. احتمال چنین کمبودی در افرادی که رژیم غذایی بسیار محدود دارند یا به دلایل پزشکی در جذب مواد مغذی مشکل دارند، بیشتر مطرح می‌شود.

ویتامین K نیز در فرایند طبیعی انعقاد خون نقش دارد؛ بااین‌حال، کمبود آن علت معمول خونریزی لثه در افراد سالم نیست. مصرف خودسرانه مکمل‌ها، به‌خصوص در افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند، می‌تواند نامناسب باشد.

برای کمک به سلامت لثه، منابع غذایی مانند مرکبات، فلفل دلمه‌ای، کیوی، توت‌فرنگی و سبزیجات را در برنامه غذایی متعادل خود بگنجانید. اگر علاوه بر خونریزی لثه، کبودی بی‌دلیل، خون‌دماغ مکرر یا ضعف غیرمعمول دارید، پزشک باید احتمال مشکلات تغذیه‌ای، اختلالات انعقادی یا سایر علت‌های پزشکی را بررسی کند.

خونریزی لثه در بارداری، هنگام نخ دندان یا بدون درد

محل و زمان خونریزی می‌تواند به شناسایی علت کمک کند، اما به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. گاهی مشکل به التهاب سطحی محدود می‌شود و گاهی لازم است بیماری لثه، آسیب موضعی یا عوامل عمومی بدن بررسی شوند.

چرا لثه در بارداری بیشتر خونریزی می‌کند؟

تغییرات هورمونی دوران بارداری می‌تواند لثه را نسبت به پلاک حساس‌تر کند. در نتیجه، حتی افرادی که پیش از بارداری مشکل قابل‌توجهی نداشته‌اند ممکن است با قرمزی، تورم یا خونریزی مواجه شوند. مسواک زدن منظم و پاک‌سازی بین دندان‌ها همچنان ضروری است؛ بارداری به‌خودی‌خود دلیلی برای کنار گذاشتن مراقبت‌های دندان‌پزشکی نیست. برای خرید قرص لکس اید سینا آور کلیک کنید.

خونریزی هنگام نخ دندان طبیعی است؟

خونریزی خفیف در شروع استفاده از نخ دندان ممکن است در لثه ملتهب دیده شود. بااین‌حال، تکرار خونریزی را نباید طبیعی تلقی کرد. نخ را به‌آرامی در فضای بین دندان‌ها هدایت کنید و از فرو بردن ناگهانی آن در لثه بپرهیزید. اگر خونریزی ادامه پیدا کرد، دندان‌پزشک می‌تواند روش صحیح تمیز کردن و وضعیت لثه را بررسی کند.

آیا خونریزی لثه بدون درد هم مهم است؟

بله. بیماری‌های لثه ممکن است در مراحل اولیه درد واضحی نداشته باشند. نبود درد به معنی سالم بودن لثه نیست؛ به‌خصوص زمانی که خونریزی مرتب تکرار می‌شود یا با بوی بد دهان و عقب‌رفتگی لثه همراه است.

دندان‌پزشک چگونه علت خونریزی لثه را تشخیص می‌دهد؟

تشخیص با بررسی وضعیت لثه، دندان‌ها، میزان خونریزی و سابقه سلامت آغاز می‌شود. دندان‌پزشک ممکن است میزان تجمع پلاک و جرم را ارزیابی کند، عمق فضای بین لثه و دندان را اندازه بگیرد و در صورت نیاز تصویربرداری درخواست دهد تا وضعیت استخوان نگه‌دارنده دندان مشخص شود.

در زمان مراجعه، اطلاعات زیر را آماده داشته باشید:

خونریزی از چه زمانی شروع شده و چند بار تکرار می‌شود؟

آیا فقط یک ناحیه درگیر است یا چند قسمت دهان خونریزی دارند؟

آیا تورم، درد، بوی بد دهان یا لق شدن دندان وجود دارد؟

آیا باردار هستید، دیابت دارید یا دارویی مصرف می‌کنید که بر انعقاد خون اثر می‌گذارد؟

آیا اخیراً جرم‌گیری، درمان دندان‌پزشکی یا آسیب به لثه داشته‌اید؟

پاسخ این پرسش‌ها کمک می‌کند علت‌های محتمل دقیق‌تر بررسی شوند. برای مثال، وجود جرم سخت معمولاً به پاک‌سازی حرفه‌ای نیاز دارد؛ درحالی‌که التهاب اولیه ممکن است با بهبود بهداشت دهان و مراقبت مناسب کنترل شود. در مواردی که خونریزی با علائم عمومی همراه است، ارزیابی پزشکی نیز می‌تواند ضرورت داشته باشد.

سخن پایانی

خونریزی لثه هنگام مسواک زدن اغلب به التهاب ناشی از پلاک میکروبی مربوط است، اما فشار نامناسب مسواک، تغییرات هورمونی، بعضی داروها و مشکلات پزشکی نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. مهم‌ترین نکته این است که برای متوقف کردن خونریزی، تمیز کردن دندان‌ها را کنار نگذارید و در عوض، روش صحیح مسواک زدن و پاک‌سازی بین دندان‌ها را رعایت کنید.

سوالات متداول

1. آیا باید هنگام خونریزی لثه مسواک زدن را متوقف کنم؟

خیر؛ معمولاً باید دندان‌ها را با برس نرم و فشار ملایم تمیز کنید، زیرا باقی ماندن پلاک می‌تواند التهاب را تشدید کند. اگر خونریزی شدید است یا ادامه پیدا می‌کند، برای بررسی علت به دندان‌پزشک مراجعه کنید.

2. خونریزی لثه بعد از مسواک چند روز طول می‌کشد؟

مدت بهبود به علت خونریزی و شدت التهاب بستگی دارد و زمان یکسانی برای همه وجود ندارد. اگر با رعایت صحیح بهداشت دهان طی چند روز بهبودی مشاهده نمی‌کنید یا خونریزی مرتب تکرار می‌شود، معاینه دندان‌پزشکی لازم است.

3. آیا جرم‌گیری دندان خونریزی لثه را برطرف می‌کند؟

اگر جرم و پلاک تجمع‌یافته عامل التهاب باشند، پاک‌سازی حرفه‌ای می‌تواند به بهبود لثه کمک کند. بااین‌حال، روش درمان به شدت بیماری بستگی دارد و در موارد پیشرفته ممکن است پاک‌سازی عمیق زیر لثه نیز لازم باشد.

4. چرا لثه بدون درد خونریزی می‌کند؟

التهاب لثه در مراحل اولیه ممکن است بدون درد محسوس باشد و فقط هنگام مسواک یا نخ دندان خود را نشان دهد. خونریزی مکرر حتی بدون درد باید بررسی شود، زیرا نبود درد بیماری لثه را رد نمی‌کند.

5. آیا کمبود آهن باعث خونریزی لثه می‌شود؟

کم‌خونی فقر آهن به‌تنهایی علت معمول خونریزی لثه نیست، اما بعضی بیماری‌های خونی یا مشکلات زمینه‌ای ممکن است با تغییرات دهان و خونریزی همراه شوند. در صورت وجود خستگی شدید، رنگ‌پریدگی یا خونریزی‌های غیرمعمول، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

6. چه زمانی خونریزی لثه خطرناک است؟

خونریزی مداوم، شدید یا خودبه‌خودی، به‌خصوص همراه با تورم زیاد، چرک، تب، لق شدن دندان یا کبودی‌های بی‌دلیل، نیازمند ارزیابی سریع است. خونریزی شدید و بندنیامدنی را باید به‌عنوان وضعیت فوری در نظر گرفت.

منبع:

my.clevelandclinic.org