علت سرگیجه هنگام بلند شدن چیست؟ 7 علت مهم

علت سرگیجه هنگام بلند شدن چیست؟ 7 علت مهم

در بیشتر موارد، علت سرگیجه هنگام بلند شدن به افت موقت فشار خون بعد از تغییر وضعیت مربوط می‌شود؛ یعنی بدن بلافاصله پس از ایستادن نمی‌تواند فشار خون را به اندازه کافی سریع تنظیم کند. این اتفاق ممکن است با سیاهی رفتن چشم، تاری دید، سبکی سر، ضعف یا حتی احساس نزدیک شدن به غش همراه شود. کم‌آبی، گرما، کم‌خونی، کاهش قند خون و بعضی داروها نیز می‌توانند این حالت را ایجاد یا شدیدتر کنند.

وقتی از تخت یا صندلی بلند می‌شوید، بدن ناگهان با یک تغییر ساده اما مهم روبه‌رو می‌شود. نیروی جاذبه باعث می‌شود بخشی از خون به سمت پاها و قسمت پایین بدن حرکت کند. بدن سالم اغلب خیلی سریع این تغییر را جبران می‌کند؛ رگ‌ها کمی منقبض می‌شوند و ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند تا خون‌رسانی به مغز حفظ شود.

این وضعیت در پزشکی با عنوان افت فشار خون ارتواستاتیک یا افت فشار خون وضعیتی شناخته می‌شود. معیار رایج آن، کاهش حداقل 20 میلی‌متر جیوه در فشار سیستولیک یا 10 میلی‌متر جیوه در فشار دیاستولیک طی 3 دقیقه پس از ایستادن است. البته تشخیص فقط با یک عدد انجام نمی‌شود و علائم و شرایط فرد هم اهمیت دارند.

علت سرگیجه هنگام بلند شدن و سیاهی رفتن چشم

سیاهی رفتن چشم اغلب زمانی رخ می‌دهد که پس از ایستادن، برای مدت کوتاهی خون‌رسانی کافی به مغز و مسیر بینایی وجود نداشته باشد. این حالت بیشتر با افت فشار هنگام بلند شدن دیده می‌شود و به طور معمول پس از چند لحظه برطرف می‌شود.

احتمالا این تجربه برای خیلی‌ها آشناست؛ از روی مبل بلند می‌شوید، چند قدم می‌خواهید راه بروید و ناگهان تصویر مقابل چشم‌ها تیره یا تار می‌شود. ممکن است گوش‌ها هم برای چند ثانیه صدا بدهند و بدن حس کند تعادلش را از دست داده است.

در چنین شرایطی، ادامه دادن حرکت کار درستی نیست. بهتر است همان لحظه بنشینید یا دراز بکشید تا احتمال افتادن کمتر شود. در موارد خفیف، علائم به طور معمول سریع برطرف می‌شوند.

سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن با سرگیجه چرخشی دقیقا یکسان نیست. در حالت اول ممکن است احساس کنید دیدتان برای چند ثانیه تار یا تیره شده و نزدیک است بیفتید. اما در سرگیجه چرخشی، فرد ممکن است احساس کند خودش یا محیط اطراف در حال چرخیدن است.

همین تفاوت کوچک می‌تواند برای پیدا کردن علت اهمیت زیادی داشته باشد. مشکلات گوش داخلی، بعضی انواع میگرن و اختلالات تعادلی هم می‌توانند احساس سرگیجه ایجاد کنند و الزاما ارتباطی با فشار خون ندارند. برای خرید منیزیم پلاس آیزن و ب6 آپوویتال کلیک کنید.

علت سرگیجه بعد از بیدار شدن از خواب

چند ساعت دراز کشیدن، دریافت نکردن مایعات در طول خواب و بلند شدن ناگهانی از تخت می‌تواند احتمال سرگیجه بعد از بیدار شدن را بیشتر کند. نشستن کوتاه‌مدت روی لبه تخت قبل از ایستادن، یکی از توصیه‌های ساده برای کاهش این حالت است.

صبح، بدن تازه از چند ساعت بی‌تحرکی خارج شده است. اگر فرد شب قبل مایعات کمی مصرف کرده باشد، زیاد عرق کرده باشد یا محیط خواب بسیار گرم بوده باشد، کم‌آبی هم می‌تواند به این شرایط اضافه شود.

از طرف دیگر، بعضی افراد عادت دارند بلافاصله بعد از باز کردن چشم‌ها از تخت بلند شوند. همین تغییر سریع وضعیت می‌تواند فرصت کافی برای واکنش سیستم گردش خون باقی نگذارد.

راه ساده‌تر این است که ابتدا از حالت خوابیده به نشسته تغییر وضعیت دهید. چند لحظه همان‌جا بمانید، سپس به آرامی بایستید. اگر همان موقع احساس کردید سرگیجه هنگام ایستادن شروع شده، دوباره بنشینید و صبر کنید تا حالت برطرف شود.

اگر این اتفاق فقط گاهی رخ می‌دهد، معمولا جای نگرانی زیادی نیست. اما وقتی تقریبا هر روز تکرار می‌شود، بهتر است به دنبال علت اصلی باشید؛ مخصوصا اگر همراه با ضعف، تپش قلب، غش یا خستگی غیرعادی باشد.

علت سرگیجه هنگام بلند شدن و دراز کشیدن

کم‌آبی، کم‌خونی، پایین افتادن قند خون، مصرف بعضی داروها، گرمای شدید، استراحت طولانی و برخی بیماری‌های قلبی، عصبی یا هورمونی از مهم‌ترین عوامل مرتبط با سرگیجه هنگام بلند شدن هستند.

کم‌آبی بدن

وقتی بدن آب زیادی از دست می‌دهد، حجم خون کاهش پیدا می‌کند. تب، استفراغ، اسهال، تعریق زیاد، ورزش سنگین یا حتی نوشیدن ناکافی آب می‌تواند چنین شرایطی ایجاد کند.

در این وضعیت، بدن هنگام ایستادن کار سخت‌تری برای حفظ فشار خون دارد و ممکن است سبکی سر و ضعف هنگام بلند شدن ایجاد شود.

کم‌خونی

کم‌خونی و سرگیجه نیز می‌توانند در کنار هم دیده شوند. کاهش گلبول‌های قرمز یا هموگلوبین می‌تواند موجب خستگی، ضعف و احساس سبکی سر شود.

البته هر سرگیجه‌ای به معنی کمبود آهن نیست. تشخیص کم‌خونی معمولا با آزمایش خون انجام می‌شود و پیدا کردن علت آن اهمیت دارد.

پایین بودن قند خون

قند خون پایین می‌تواند با علائمی مانند لرزش، تعریق، ضعف، گرسنگی و گیجی همراه شود. این موضوع به‌خصوص در افرادی که داروهای دیابت مصرف می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.

داروها

بعضی داروهای فشار خون، داروهای ادرارآور، برخی داروهای قلبی و تعدادی از داروهای موثر بر سیستم عصبی ممکن است احتمال افت فشار هنگام ایستادن را بیشتر کنند.

اگر این مشکل بعد از شروع یک داروی جدید ایجاد شده، بهتر است موضوع با پزشک یا داروساز مطرح شود. قطع خودسرانه دارو راه‌حل مناسبی نیست.

گرما و تعریق زیاد

قرار گرفتن در محیط بسیار گرم باعث افزایش تعریق و از دست رفتن مایعات می‌شود. همین موضوع می‌تواند زمینه را برای افت فشار و سرگیجه هنگام بلند شدن فراهم نماید.

استراحت طولانی

بعد از چند روز یا چند هفته کم‌تحرکی و استراحت در تخت، بدن ممکن است در تنظیم فشار خون هنگام ایستادن عملکرد ضعیف‌تری داشته باشد. این حالت به‌خصوص بعد از بیماری یا آسیب‌هایی که فرد را برای مدت طولانی خانه‌نشین کرده‌اند، اهمیت پیدا می‌کند.

آیا سرگیجه هنگام بلند شدن همیشه از فشار خون پایین است؟

نه. افت فشار یکی از علت‌های مهم است، اما تنها توضیح ممکن نیست. نوع سرگیجه، زمان شروع، مدت آن و علائم همراه کمک می‌کنند علت احتمالی بهتر مشخص شود.

برای مثال، اگر فرد فقط چند ثانیه پس از ایستادن احساس سبکی سر و تار شدن دید داشته باشد، افت فشار وضعیتی بیشتر مطرح می‌شود.

اما تصور کنید بدون تغییر وضعیت، ناگهان احساس کنید اتاق دور سرتان می‌چرخد و همزمان حالت تهوع دارید. این الگو می‌تواند بیشتر به سیستم تعادل گوش داخلی مربوط باشد.

از طرف دیگر، وجود خستگی مداوم و رنگ‌پریدگی می‌تواند پزشک را به سمت بررسی کم‌خونی ببرد. یا تپش قلب شدید همراه با حالت نزدیک به غش ممکن است نیازمند بررسی قلب و ریتم آن باشد.

این موارد تشخیص قطعی نیستند؛ فقط کمک می‌کنند شرح دقیق‌تری از مشکل به پزشک ارائه شود.

چه زمانی سرگیجه هنگام ایستادن نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

وقتی این حالت مرتب تکرار می‌شود، باعث زمین خوردن یا غش می‌شود، مدت زیادی طول می‌کشد یا همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یک‌طرفه یا اختلال گفتار است، نباید آن را به یک افت فشار ساده نسبت داد.

یک بار سیاهی رفتن چشم بعد از بلند شدن سریع، با حالتی که فرد هر روز چندین بار نزدیک به غش می‌شود تفاوت زیادی دارد.

از دست دادن هوشیاری حتی برای چند ثانیه موضوعی است که باید جدی گرفته شود. همچنین وجود درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضربان قلب غیرعادی در کنار سرگیجه نیازمند ارزیابی پزشکی است.

علائم عصبی ناگهانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. ضعف یا بی‌حسی دست و پا، اختلال در صحبت کردن، دوبینی یا تغییر واضح بینایی از مواردی هستند که نباید با خستگی یا افت فشار معمولی توجیه شوند.

یک کار ساده و مفید این است که زمان وقوع حالت، مدت آن، وضعیت بدن و نشانه‌های همراه را یادداشت کنید. این اطلاعات می‌تواند هنگام مراجعه به پزشک بسیار کمک‌کننده باشد. برای خرید کپسول های اسلیپ کلیک کنید.

درمان سرگیجه و سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن

تغییر وضعیت را آهسته انجام دهید، آب کافی بنوشید و به محض شروع حالت، بنشینید یا دراز بکشید. در صورت تکرار، پیدا کردن علت اصلی مهم‌تر از درمان خودسرانه علامت است.

• هنگام بلند شدن عجله نکنید
• در طول روز مایعات کافی دریافت کنید
• در هوای بسیار گرم مراقب کم‌آبی باشید
• بعد از نشستن طولانی، ناگهانی از جا بلند نشوید
• بعد از خواب ابتدا بنشینید و چند لحظه صبر کنید
• هنگام شروع حالت، راه رفتن را متوقف کنید و بنشینید
• داروهای مصرفی را در صورت تکرار مشکل با پزشک یا داروساز بررسی کنید
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید، مگر اینکه پزشک محدودیتی تعیین کرده باشد
• در صورت توصیه پزشک، جوراب فشاری می‌تواند برای برخی افراد مفید باشد

افزایش مصرف نمک گاهی برای بعضی افراد مبتلا به افت فشار مطرح می‌شود، اما این توصیه عمومی نیست. افرادی که فشار خون بالا یا بیماری قلبی و کلیوی دارند، نباید بدون نظر پزشک مصرف نمک را افزایش دهند.

در زمان شروع سرگیجه، مهم‌ترین کار این نیست که خودتان را مجبور به ایستادن نگه دارید. اول باید از افتادن جلوگیری کنید. نشستن یا دراز کشیدن اغلب انتخاب ایمن‌تری است.

پزشک چگونه علت این مشکل را پیدا می‌کند؟

بررسی تغاب با شرح حال، اندازه‌گیری فشار خون در حالت‌های مختلف، مرور داروها و معاینه شروع می‌شود و بسته به شرایط ممکن است آزمایش خون یا بررسی قلب نیز لازم باشد.

یکی از روش‌های ساده، اندازه‌گیری فشار خون در حالت استراحت و سپس پس از ایستادن است. افت مشخص فشار در فاصله زمانی مناسب می‌تواند به تشخیص افت فشار خون ارتواستاتیک کمک کند. پزشک ممکن است درباره این موارد سوال کند:

• فقط هنگام ایستادن اتفاق می‌افتد یا در حالت نشسته هم وجود دارد؟
• چه داروها یا مکمل‌هایی مصرف می‌کنید؟
• میزان مصرف مایعات روزانه چقدر است؟
• سرگیجه دقیقا چه زمانی شروع می‌شود؟
• چند ثانیه یا چند دقیقه ادامه دارد؟
• آیا چشم‌ها تار یا سیاه می‌شوند؟
• آیا تاکنون بیهوش شده‌اید؟
• آیا تپش قلب دارید؟

در صورت نیاز، آزمایش خون برای بررسی مواردی مانند کم‌خونی یا کاهش قند خون انجام می‌شود. بررسی ضربان قلب و نوار قلب نیز در برخی افراد می‌تواند لازم باشد.

در موارد خاص، پزشک ممکن است تست تیلت تیبل یا پایش دقیق‌تر فشار خون را پیشنهاد کند. این بررسی‌ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که علائم فرد واضح باشد اما اندازه‌گیری معمول فشار خون پاسخ کاملی ارائه نکند. برای خرید قرص مود پلاس نوتراکس کلیک کنید.

آیا افت فشار خون همیشه نشانه بیماری است؟

افت فشار وضعیتی یک یافته یا وضعیت فیزیولوژیک است و می‌تواند گاهی به دلیل عواملی مانند کم‌آبی یا استراحت طولانی ایجاد شود؛ اما در صورت تکرار، ممکن است نشانه یک مشکل زمینه‌ای یا عارضه دارویی باشد.

این تفاوت مهم است. کسی که پس از یک روز گرم و پرتحرک، یک بار هنگام بلند شدن کمی سبکی سر پیدا می‌کند، الزاما بیماری خاصی ندارد.

در مقابل، فردی که بدون دلیل مشخص مرتبا دچار افت فشار، ضعف یا نزدیک شدن به غش می‌شود، باید بررسی دقیق‌تری داشته باشد.

بنابراین هدف فقط بالا بردن عدد فشار خون نیست؛ مهم‌تر این است که مشخص شود چرا بدن هنگام تغییر وضعیت نمی‌تواند فشار خون را به‌خوبی تنظیم کند.

سخن پایانی

در بسیاری از افراد، علت سرگیجه هنگام بلند شدن افت کوتاه‌مدت فشار خون بعد از تغییر وضعیت است؛ حالتی که با عنوان افت فشار خون وضعیتی شناخته می‌شود. کم‌آبی، گرما، کم‌خونی، کاهش قند خون، بعضی داروها و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.

مهم‌ترین نکته این است که هر سرگیجه‌ای را به فشار خون نسبت ندهیم و در مقابل، یک حالت گذرا را هم بی‌دلیل به بیماری جدی تبدیل نکنیم. برای دفعات خفیف، آهسته بلند شدن، نوشیدن مایعات کافی و نشستن به محض شروع حالت می‌تواند کمک‌کننده باشد. اما علت سرگیجه هنگام بلند شدن وقتی به‌طور مکرر تکرار می‌شود یا با غش و علائم هشدار همراه است، باید توسط پزشک بررسی شود.

اگر این حالت برایتان تکرار می‌شود، زمان وقوع، مدت سرگیجه و نشانه‌های همراه را یادداشت کنید و هنگام مراجعه به پزشک همراه داشته باشید؛ همین جزئیات کوچک می‌توانند مسیر تشخیص را بسیار روشن‌تر کنند.

سوالات متداول

چرا وقتی از جا بلند می‌شویم سرمان گیج می‌رود؟

شایع‌ترین علت، افت موقت فشار خون بعد از تغییر وضعیت است. کم‌آبی، کم‌خونی، کاهش قند خون، گرما و بعضی داروها هم می‌توانند همین حالت را ایجاد کنند.

علت سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن چیست؟

وقتی بعد از ایستادن فشار خون برای چند لحظه کاهش پیدا می‌کند، ممکن است فرد دچار تار شدن یا تیره شدن دید شود. در صورت تکرار این حالت، بهتر است فشار خون و علت‌های احتمالی آن بررسی شود.

آیا کم‌خونی می‌تواند باعث سرگیجه شود؟

بله. کم‌خونی می‌تواند با ضعف و سرگیجه همراه باشد و به همین دلیل در بررسی افراد دارای سرگیجه مکرر، در صورت تشخیص پزشک ممکن است آزمایش خون درخواست شود.

چرا بعد از نشستن طولانی دچار سبکی سر می‌شویم؟

تغییر سریع وضعیت پس از نشستن طولانی می‌تواند باعث جابه‌جایی ناگهانی خون به سمت قسمت‌های پایین بدن و افت موقت فشار شود. آهسته بلند شدن می‌تواند احتمال این حالت را کاهش دهد.

آیا سرگیجه هنگام بلند شدن خطرناک است؟

گاهی بی‌خطر و گذراست، اما تکرار مداوم، غش، زمین خوردن یا همراه شدن آن با درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یک‌طرفه یا اختلال گفتار نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

منبع:

NHS — Dizziness