علائم و درمان استرس حاد؛ چگونه زندگی شما را تهدید می‌کند؟

علائم و درمان استرس حاد؛ چگونه زندگی شما را تهدید می‌کند؟

همه ما در زندگی با موقعیت‌های استرس‌زا روبه‌رو می‌شویم؛ از یک امتحان مهم گرفته تا مشکلات کاری و خانوادگی. اما بعضی اتفاق‌ها فراتر از استرس‌های معمول هستند. حوادثی مانند تصادف شدید، زلزله، آتش‌سوزی، از دست دادن ناگهانی یک عزیز یا تجربه خشونت می‌توانند چنان شوک عاطفی بزرگی ایجاد کنند که ذهن برای مدتی نتواند آن را پردازش کند.

در چنین شرایطی ممکن است فرد به اختلال استرس حاد مبتلا شود. این اختلال نوعی واکنش روانی شدید بوده که بعد از یک رویداد آسیب‌زا ظاهر شده و می‌تواند روی احساسات، افکار، خواب، تمرکز و حتی سلامت جسمی فرد اثر بگذارد.

بسیاری از افراد در روزهای نخست پس از یک حادثه تلخ احساس ترس، سردرگمی یا نگرانی دارند. این واکنش تا حدی طبیعی است. اما زمانی که این علائم شدید شوند و زندگی روزمره را مختل کنند، موضوع دیگر فقط یک استرس گذرا نیست و نیاز به توجه بیشتری دارد.

اختلال استرس حاد چیست؟

اختلال استرس حاد (Acute Stress Disorder) یک واکنش روان‌شناختی شدید به یک رویداد آسیب‌زا یا تروماتیک است. این اختلال اغلب در روزها یا هفته‌های نخست پس از وقوع حادثه ظاهر می‌شود و می‌تواند بر احساسات، افکار، رفتار و حتی عملکرد جسمانی فرد تأثیر بگذارد.

در واقع مغز پس از مواجهه با یک حادثه بسیار استرس‌زا، تلاش می‌کند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد. در برخی افراد این فرآیند به شکل طبیعی انجام می‌شود، اما در برخی دیگر واکنش‌های شدید و ماندگاری ایجاد می‌شود که به عنوان اختلال استرس حاد شناخته می‌شود.

این اختلال معمولا بین 3 روز تا 1 ماه پس از حادثه تشخیص داده می‌شود. اگر علائم بیش از یک ماه ادامه پیدا کنند، احتمال تبدیل شدن آن به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) وجود دارد.

تفاوت استرس حاد با استرس معمولی در چیست؟

یکی از اشتباهات رایج این است که اختلال استرس حاد با استرس روزمره یکی در نظر گرفته می‌شود. در حالی که این دو تفاوت‌های قابل توجهی دارند.

استرس معمولی اغلب در واکنش به چالش‌های زندگی ایجاد می‌شود. برای مثال نزدیک شدن به زمان امتحان، مصاحبه شغلی یا فشارهای مالی می‌تواند باعث نگرانی و تنش شود. با برطرف شدن عامل استرس‌زا، به طور معمول بدن و ذهن نیز به حالت عادی برمی‌گردند.

اما در اختلال استرس حاد، ماجرا متفاوت است. فرد رویدادی را تجربه کرده که احساس امنیت او را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. در این حالت ذهن مدام به حادثه بازمی‌گردد و حتی در شرایطی که خطر واقعی وجود ندارد، بدن همچنان در وضعیت آماده‌باش باقی می‌ماند.

در مجموع، استرس معمولی مانند موجی است که می‌آید و می‌رود؛ اما استرس حاد شبیه طوفانی است که برای مدتی آرامش ذهن را به هم می‌ریزد.

چه حوادثی می‌توانند باعث اختلال استرس حاد شوند؟

هر رویدادی که جان، امنیت یا سلامت جسمی و روانی فرد را تهدید کند، می‌تواند زمینه‌ساز این اختلال باشد.

• خشونت خانگی
• حملات تروریستی
• آتش‌سوزی‌های گسترده
• جنگ و درگیری‌های نظامی
• تصادف‌های شدید رانندگی
• تجاوز یا سوءاستفاده جنسی
• از دست دادن ناگهانی عزیزان
• بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل
• مشاهده مرگ یا آسیب شدید دیگران
• بیماری‌های خطرناک و تهدیدکننده زندگی

نکته مهم این است که شدت واکنش افراد به یک حادثه یکسان نیست. اتفاقی که برای یک فرد قابل تحمل است، ممکن است در فرد دیگری باعث بروز اختلال استرس حاد شود.

آشنایی با علائم اختلال استرس شدید

اختلال استرس حاد همواره خودش را به یک شکل نشان نمی‌دهد. بعضی افراد بیشتر از علائم روانی رنج می‌برند و برخی دیگر نشانه‌های جسمی را تجربه می‌کنند. با این وجود، چند علامت وجود دارد که در بسیاری از مبتلایان مشترک است.

بازگشت ناخواسته خاطرات حادثه

یکی از آزاردهنده‌ترین بخش‌های این اختلال، زنده شدن مکرر خاطرات حادثه است. فرد ممکن است بدون هیچ دلیلی ناگهان صحنه‌های اتفاق را به یاد بیاورد یا احساس کند دوباره در همان موقعیت قرار گرفته است.

گاهی این خاطرات در قالب کابوس‌های شبانه ظاهر می‌شوند و خواب آرام را از فرد می‌گیرند. بعضی بیماران می‌گویند با کوچک‌ترین محرک، تمام جزئیات حادثه دوباره در ذهنشان پخش می‌شود؛ گویی همه چیز همین چند لحظه قبل اتفاق افتاده است.

اجتناب از یادآوری حادثه

بسیاری از افراد مبتلا تلاش می‌کنند از هر چیزی که به نوعی آن‌ها را به یاد اتفاق تلخ می‌اندازد فاصله بگیرند.

برای مثال فردی که در یک تصادف رانندگی آسیب دیده، ممکن است دیگر تمایلی به رانندگی نداشته باشد یا حتی از عبور از محل حادثه خودداری کند. این اجتناب در کوتاه‌مدت منجر به کاهش اضطراب می‌شود اما در بلندمدت می‌تواند روند بهبود را کندتر کند. برای خرید قرص مود پلاس نوتراکس کلیک کنید.

احساسات متناقض و شدید

گاهی فرد دچار نوسانات عاطفی می‌شود. ممکن است یک لحظه احساس خشم داشته باشد و لحظه‌ای بعد غمگین یا ناامید شود. برخی افراد نیز نوعی بی‌حسی عاطفی را تجربه می‌کنند؛ انگار ارتباط آنها با احساسات خود و اطرافیانشان کمتر شده است.

چرا برخی افراد بیشتر در معرض استرس حاد قرار دارند؟

همه افراد پس از یک حادثه دچار این اختلال نمی‌شوند. عوامل مختلفی احتمال بروز آن را افزایش می‌دهند.

• سابقه مشکلات روانی

افرادی که قبلا دچار اضطراب، افسردگی یا اختلالات روانی بوده‌اند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند.

• تجربه آسیب‌های قبلی

وجود تجربه‌های تلخ گذشته می‌تواند حساسیت فرد را نسبت به حوادث جدید افزایش دهد.

• شدت حادثه

هرچه رویداد آسیب‌زا شدیدتر و تهدیدکننده‌تر باشد، احتمال بروز اختلال بیشتر خواهد بود.

• کمبود حمایت اجتماعی

افرادی که حمایت عاطفی خانواده و دوستان را دریافت نمی‌کنند، آسیب‌پذیری بیشتری دارند.

• ویژگی‌های شخصیتی

افراد بسیار حساس یا کسانی که مهارت مقابله با استرس را به‌خوبی نیاموخته‌اند، بیشتر در معرض خطر هستند.

اختلال استرس حاد چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص این اختلال معمولاً توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک انجام می‌شود. متخصص موارد زیر را بررسی می‌کند:

• شدت علائم
• سابقه روانی فرد
• زمان شروع علائم
• نوع حادثه تجربه‌شده
• تأثیر علائم بر زندگی روزمره

تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ چرا که درمان سریع می‌تواند از مزمن شدن مشکل جلوگیری کند.

این مقاله را از دست ندهید: کاهش کورتیزول؛ آیا سطح هورمون استرس شما بالاست؟

عوارض درمان نکردن استرس حاد

نادیده گرفتن علائم ممکن است پیامدهای جدی به همراه داشته باشد.

• افسردگی
• اضطراب مزمن
• انزوای اجتماعی
• افت عملکرد شغلی
• مشکلات خانوادگی
• اختلالات خواب طولانی‌مدت
• سوءمصرف مواد مخدر یا الکل
• تبدیل شدن به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

به همین دلیل مراجعه به متخصص در صورت تداوم علائم ضروری است.

بررسی درمان اختلال استرس حاد

اختلال استرس حاد در بسیاری از موارد قابل درمان است و افراد می‌توانند به زندگی عادی خود بازگردند. درمان اغلب شامل ترکیبی از روان‌درمانی، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و در برخی موارد دارودرمانی است.

1. درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری یکی از بهتربن روش‌های درمان استرس حاد محسوب می‌شود. در این روش فرد یاد می‌گیرد:

• افکار منفی خود را شناسایی کند.
• باورهای نادرست را اصلاح کند.
• مهارت مدیریت اضطراب را بیاموزد.
• با خاطرات آسیب‌زا به شکل سالم‌تری روبه‌رو شود.

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که CBT می‌تواند احتمال تبدیل اختلال استرس حاد به PTSD را کاهش دهد.

2. مواجهه درمانی

در این روش درمانگر به فرد کمک می‌کند به‌تدریج و در محیطی امن با خاطرات و محرک‌های مرتبط با حادثه روبه‌رو شود. هدف این است که مغز یاد بگیرد این محرک‌ها دیگر تهدید واقعی محسوب نمی‌شوند.

3. آموزش مدیریت استرس

مهارت‌های کنترل استرس نقش مهمی در درمان دارند.

• مدیتیشن
• ذهن‌آگاهی
• تنفس عمیق
• آرام‌سازی عضلات
• تمرین‌های تمرکز ذهن

این تکنیک‌ها منجر به کاهش فعالیت سیستم هشدار بدن می‌شوند.

4. دارودرمانی

دارو اغلب اولین انتخاب درمانی نیست، اما در برخی موارد تجویز می‌شود. پزشک ممکن است برای مدت محدود داروهایی را برای موارد زیر تجویز نماید:

• کاهش اضطراب
• بهبود خواب
• کنترل افسردگی

مصرف دارو باید حتما تحت نظر پزشک انجام شود.

راهکارهای خانگی برای کاهش علائم استرس شدید

اگرچه این روش‌ها جایگزین درمان تخصصی نیستند، اما می‌توانند به بهبود وضعیت کمک کنند.

خواب کافی

کمبود خواب می‌تواند علائم اضطراب را تشدید کند.

فعالیت بدنی

پیاده‌روی، دویدن یا ورزش‌های سبک به کاهش هورمون‌های استرس کمک می‌کنند.

تغذیه سالم

مصرف میوه، سبزیجات و مواد غذایی مغذی به بهبود عملکرد مغز کمک می‌کند.

محدود کردن اخبار

دنبال کردن مداوم اخبار مرتبط با حادثه می‌تواند روند بهبود را مختل کند.

ارتباط با دیگران

گوشه‌گیری معمولاً علائم را تشدید می‌کند. حفظ ارتباط اجتماعی بسیار مهم است. برای خرید قرص منیزیم سیترات پلاس یوروویتال کلیک کنید.

چگونه از اختلال استرس حاد پیشگیری کنیم؟

همیشه نمی‌توان از وقوع حوادث آسیب‌زا جلوگیری کرد، اما می‌توان احتمال بروز اختلال را کاهش داد.

• خواب کافی
• ورزش منظم
• حفظ روابط اجتماعی سالم
• تقویت مهارت‌های مدیریت استرس
• دریافت حمایت روانی در زمان بحران
• مراجعه سریع به متخصص پس از حوادث شدید

چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کنیم؟

در شرایط زیر بهتر است هرچه زودتر از متخصص کمک بگیرید:

• علائم بیش از چند روز ادامه داشته باشند.
• خواب به شدت مختل شده باشد.
• عملکرد شغلی یا تحصیلی کاهش یافته باشد.
• فرد از فعالیت‌های روزمره کناره‌گیری کند.
• اضطراب شدید مانع زندگی عادی شود.
• افکار آسیب رساندن به خود ایجاد شود.

سخن پایانی

در آخر، اختلال استرس حاد، پاسخی طبیعی اما شدید به حوادث تروماتیک است. هر کسی ممکن است بعد از یک حادثه شوکه‌کننده با اضطراب، کابوس، یادآوری مکرر حادثه یا بی‌حوصلگی روبه‌رو شود. اما وقتی این علائم شدت پیدا کنند و روی زندگی روزمره اثر بگذارند، دیگر نمی‌توان آنها را نادیده گرفت.

باید بدانید که استرس حاد قابل مدیریت و درمان است. با روش‌هایی مانند درمان شناختی رفتاری، مواجهه درمانی، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای، حمایت خانواده و در برخی موارد دارو، می‌توان علائم را کاهش داد و از تبدیل شدن آنها به اختلال مزمن جلوگیری کرد.

شاید کسی که دچار استرس حاد شده خودش متوجه نشود که نیاز به کمک دارد. صحبت کردن با متخصص، حتی چند هفته بعد از حادثه، می‌تواند مسیر بهبود را خیلی سریع‌تر و راحت‌تر کند.

سوالات متداول

اختلال استرس حاد چیست؟

اختلال استرس حاد یک واکنش روانی شدید به یک رویداد آسیب‌زا است که اغلب در فاصله 3 روز تا 1 ماه پس از حادثه ظاهر می‌شود و زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تفاوت اختلال استرس حاد با PTSD چیست؟

اختلال استرس حاد در هفته‌های ابتدایی پس از حادثه رخ می‌دهد، اما در صورتی که علائم بیش از یک ماه ادامه پیدا کنند ممکن است به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) تبدیل شود.

مهم‌ترین علائم استرس حاد کدام‌اند؟

کابوس، اضطراب شدید، یادآوری مکرر حادثه، اجتناب از محرک‌های مرتبط، بی‌خوابی، تحریک‌پذیری و احساس خطر دائمی از مهم‌ترین علائم هستند.

بهترین روش درمان استرس حاد چیست؟

درمان شناختی رفتاری (CBT) یکی از مؤثرترین روش‌های درمان اختلال استرس حاد شناخته می‌شود و معمولاً نتایج بسیار خوبی به همراه دارد.

آیا استرس حاد خطرناک است؟

در صورت درمان نشدن، این اختلال می‌تواند به مشکلاتی مانند PTSD، افسردگی، اضطراب مزمن و اختلال در عملکرد اجتماعی و شغلی منجر شود.

آیا کودکان هم به اختلال استرس حاد مبتلا می‌شوند؟

بله. کودکان نیز پس از تجربه حوادث آسیب‌زا ممکن است دچار استرس حاد شوند، اما علائم آنها گاهی با بزرگسالان تفاوت دارد و ممکن است به شکل تغییرات رفتاری یا مشکلات خواب ظاهر شود.

منبع:

verywellmind.com