خرخر شبانه کودک چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟

خرخر کودک در خواب؛ چه زمانی طبیعی است و چه زمانی باید نگران شد؟

خرخر کودک در خواب اغلب به دلیل عبور هوا از مسیر باریک‌شده بینی یا گلو ایجاد می‌شود؛ گرفتگی بینی، سرماخوردگی، آلرژی و بزرگ شدن لوزه سوم از علت‌های رایج آن هستند. بااین‌حال، خرخر مداوم کودک، به‌خصوص وقتی با مکث تنفسی، نفس‌نفس زدن یا خواب بی‌قرار همراه باشد، ممکن است نشانه اختلالی به نام آپنه انسدادی خواب باشد.

در واقع هر صدای خرخری نشانه بیماری نیست، اما تکرار آن را هم نباید بدون بررسی نادیده گرفت. کودکی که فقط هنگام سرماخوردگی خرخر می‌کند، شرایط متفاوتی با کودکی دارد که تقریبا هر شب با صدای بلند نفس می‌کشد و روزها خسته، تحریک‌پذیر یا کم‌تمرکز است.

علت خرخر کودک در خواب چیست؟

مهم‌ترین علت خرخر، تنگ شدن نسبی مسیر عبور هوا در بینی یا بخش بالایی گلو است. وقتی کودک می‌خوابد، عضلات بدن از جمله عضلات اطراف راه هوایی شل‌تر می‌شوند. اگر فضای عبور هوا از قبل محدود شده باشد، جریان هوا می‌تواند بافت‌های اطراف را به لرزش درآورد و صدای خرخر ایجاد کند.

علت این تنگی در همه کودکان یکسان نیست. گاهی یک سرماخوردگی ساده باعث ایجاد صدا می‌شود؛ در موارد دیگر، بزرگی لوزه‌ها یا لوزه سوم، التهاب ناشی از آلرژی یا ویژگی‌های ساختاری بینی و فک در ایجاد آن نقش دارند.

1. بزرگی لوزه سوم از علت‌های مهم خرخر شبانه

بزرگی لوزه سوم از علت‌های مهم خرخر در کودکان است. لوزه سوم بافتی لنفاوی در پشت بینی و بالای گلوست که در حالت طبیعی بخشی از سیستم دفاعی بدن محسوب می‌شود. بزرگ شدن این بافت می‌تواند فضای عبور هوا را محدود کند و تنفس از راه بینی را دشوار سازد.

کودکی که لوزه سوم بزرگ دارد، ممکن است علاوه بر خرخر شبانه، با دهان باز بخوابد، در طول روز نیز از راه دهان نفس بکشد یا صدایی تودماغی داشته باشد. گرفتگی طولانی‌مدت بینی و برخی مشکلات گوش نیز ممکن است همراه این وضعیت دیده شوند.

نکته مهم آن است که از روی خرخر به‌تنهایی نمی‌توان بزرگی لوزه سوم را تشخیص داد. پزشک با توجه به سابقه کودک و معاینه، در صورت نیاز از روش‌های بررسی تخصصی بینی و حلق استفاده می‌کند.

آیا هر کودک دارای لوزه سوم باید جراحی شود؟ خیر. تصمیم درمانی به شدت انسداد، اختلال تنفس، مشکلات خواب و عوارض احتمالی بستگی دارد. بعضی کودکان به درمان دارویی تحت نظر پزشک نیاز دارند و در برخی موارد، جراحی مطرح می‌شود.

2. بزرگ شدن لوزه‌های گلو

لوزه‌های کامی در دو طرف انتهای گلو قرار دارند. بزرگ شدن آن‌ها می‌تواند فضای عبور هوا را محدود کند؛ به‌ویژه هنگام خواب که عضلات گلو شل‌تر می‌شوند.

در چنین شرایطی ممکن است کودک خرخر بلند داشته باشد، مرتب در خواب جابه‌جا شود یا برای نفس کشیدن وضعیت خاصی به خود بگیرد. اگر بزرگی لوزه‌ها با عفونت‌های مکرر گلو همراه باشد، پزشک این موضوع را نیز در ارزیابی خود در نظر می‌گیرد.

تفاوت لوزه سوم با لوزه‌های گلو در محل قرارگیری آن‌هاست؛ لوزه سوم پشت بینی قرار دارد و با نگاه معمول به داخل دهان دیده نمی‌شود، اما لوزه‌های کامی را می‌توان هنگام معاینه گلو مشاهده کرد.

گاهی هر دو بافت هم‌زمان بزرگ هستند و در محدود شدن راه هوایی نقش دارند. به همین دلیل، انتخاب درمان بدون معاینه دقیق ممکن است علت اصلی مشکل را برطرف نکند.

3. گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی

سرماخوردگی می‌تواند با التهاب مخاط بینی، افزایش ترشحات و تورم بافت‌های داخلی، عبور هوا را دشوار کند. در نتیجه، کودکی که هنگام بیداری کمی گرفتگی بینی دارد، ممکن است شب‌ها با صدای بلندتری نفس بکشد یا خرخر کند.

این نوع خرخر معمولا با بهتر شدن گرفتگی بینی کاهش می‌یابد. بااین‌حال، اگر پس از برطرف شدن علائم سرماخوردگی همچنان ادامه پیدا کند یا بارها تکرار شود، بهتر است علت‌های دیگری مانند آلرژی یا بزرگی لوزه سوم بررسی شوند.

برای کمک به کودک می‌توان از محلول سالین مناسب سن او، مطابق دستور مصرف، استفاده کرد. همچنین باید از قرار دادن کودک در معرض دود سیگار و سایر محرک‌های تنفسی خودداری کرد.

داروهای ضداحتقان، شربت‌های سرماخوردگی و اسپری‌های دارویی بینی را نباید خودسرانه، به‌خصوص برای نوزادان و کودکان خردسال، استفاده کرد. انتخاب دارو باید با توجه به سن، علائم و نظر پزشک انجام شود.

4. آلرژی و التهاب مزمن بینی

آلرژی می‌تواند با ایجاد تورم در مخاط بینی، آبریزش، عطسه و خارش، تنفس طبیعی از راه بینی را مختل کند. در برخی کودکان، علائم هنگام خواب یا پس از تماس با محرک‌هایی مانند گردوغبار و مایت‌های موجود در رختخواب بیشتر می‌شوند.

اگر خرخر کودک با عطسه‌های مکرر، آبریزش شفاف، خارش بینی یا گرفتگی طولانی‌مدت همراه است، رینیت آلرژیک یکی از احتمال‌هایی است که باید بررسی شود.

در این شرایط، شناسایی محرک‌ها و کنترل مناسب آلرژی می‌تواند به کاهش گرفتگی بینی و بهبود خواب کمک کند. پزشک ممکن است با توجه به شدت علائم، درمان دارویی متناسب با سن کودک را پیشنهاد کند.

البته نباید هر نوع خرخر را به آلرژی نسبت داد. بزرگی لوزه‌ها، عفونت‌های تنفسی و مشکلات ساختاری نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. اگر خرخر مرتب تکرار می‌شود، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت بیشتری از تسکین موقت صدا دارد.

5. ویژگی‌های ساختاری بینی، فک و راه هوایی

گاهی خرخر به دلیل شکل یا اندازه بخش‌هایی از مسیر تنفس ایجاد می‌شود. انحراف تیغه بینی، باریک بودن مجرای بینی یا بعضی ویژگی‌های ساختاری فک و صورت می‌توانند فضای عبور هوا را کاهش دهند.

این عوامل در همه کودکان وجود ندارند و از روی صدای تنفس به‌تنهایی قابل تشخیص نیستند. اگر کودک از مدت‌ها قبل خرخر می‌کند، همیشه از راه دهان نفس می‌کشد یا یک سمت بینی او به‌طور مداوم گرفته است، پزشک ممکن است بررسی دقیق‌تری را لازم بداند.

گرفتگی یک‌طرفه و مداوم بینی، به‌خصوص همراه با ترشح بدبو در کودک خردسال، نیازمند ارزیابی پزشکی است؛ زیرا گاهی وجود جسم خارجی در بینی نیز چنین حالتی ایجاد می‌کند.

6. اضافه‌وزن و برخی شرایط پزشکی

در برخی کودکان، اضافه‌وزن می‌تواند با افزایش بافت اطراف راه هوایی، احتمال تنگ شدن مسیر تنفس هنگام خواب را بالا ببرد. بعضی شرایط پزشکی و ویژگی‌های عصبی‌عضلانی یا ساختاری نیز ممکن است خطر اختلال تنفس در خواب را افزایش دهند.

این موارد به معنی آن نیست که هر کودک دارای اضافه‌وزن یا بیماری زمینه‌ای حتما خرخر می‌کند یا دچار آپنه خواب است. ارزیابی باید بر اساس وضعیت فردی کودک انجام شود.

اگر خرخر همراه با مکث تنفسی، خواب بی‌قرار یا مشکلات روزانه باشد، بررسی پزشکی اهمیت دارد. در صورت وجود اضافه‌وزن، اصلاح عادت‌های غذایی و فعالیت بدنی باید با رویکرد مناسب سن و رشد کودک انجام شود؛ رژیم‌های محدودکننده و کاهش وزن خودسرانه برای کودکان توصیه نمی‌شوند.

علت خرخر کودک بر اساس سن چه تفاوتی دارد؟

سن کودک می‌تواند به محدود کردن علت‌های احتمالی کمک کند، اما برای تشخیص کافی نیست. خرخر در نوزاد، کودک نوپا و کودک مدرسه‌ای ممکن است منشا متفاوتی داشته باشد.

خرخر نوزاد هنگام خواب

در نوزادان، به دلیل کوچک بودن مجاری بینی، مقدار کمی ترشح یا گرفتگی می‌تواند صدای تنفس را بیشتر کند. بااین‌حال، نباید هر صدای تنفسی را خرخر بی‌خطر دانست.

اگر نوزاد برای نفس کشیدن تقلا می‌کند، قفسه سینه‌اش هنگام دم به داخل کشیده می‌شود، لب‌ها یا زبانش کبود می‌شوند یا به‌سختی بیدار می‌شود، باید فورا کمک پزشکی دریافت کند. برای خرید شربت آرژی پلاس یوروویتال کلیک کنید.

برای خواب نوزاد، همچنان باید وضعیت ایمن رعایت شود: او را به پشت، روی سطح صاف و سفت و بدون بالش یا وسایل نرم اضافی بخوابانید. برای کم کردن خرخر، سر نوزاد را با بالش بالا نبرید و از وسایل شیب‌دار استفاده نکنید.

از کجا بفهمیم خرخر کودک خطرناک است؟

خرخر به‌تنهایی به معنای وجود بیماری جدی نیست؛ اما همراهی آن با نشانه‌های اختلال تنفس در خواب، بررسی پزشکی را ضروری می‌کند. مهم‌ترین علامت هشدار، مکث‌های قابل مشاهده در تنفس یا تلاش برای نفس کشیدن در زمان خواب است. به این نشانه‌ها توجه کنید:

• خرخر بلند و تکرارشونده در بیشتر شب‌ها
• مکث تنفسی یا نفس‌نفس زدن هنگام خواب
• بیدار شدن ناگهانی همراه با حالت خفگی
• خواب ناآرام و جابه‌جایی مداوم
• تنفس دهانی مداوم
• تعریق زیاد در خواب بدون علت روشن
• سردرد صبحگاهی یا دشواری در بیدار شدن
• تحریک‌پذیری، بیش‌فعالی یا مشکل تمرکز در طول روز

وجود این علائم به معنی تشخیص قطعی آپنه خواب نیست؛ اما دلیل مناسبی برای مراجعه به متخصص اطفال است. در صورت مشاهده وقفه‌های تنفسی مکرر، برای ارزیابی وقت بگیرید و منتظر اضافه شدن علائم دیگر نمانید.

چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟ اگر کودک به‌سختی نفس می‌کشد، لب‌ها یا زبانش کبود شده‌اند، تنفس طبیعی ندارد یا به‌سختی بیدار می‌شود، فورا با اورژانس تماس بگیرید. این وضعیت را نباید صرفاً خرخر معمولی تلقی کرد.

این مقاله را از دست ندهید: علائم کمبود آهن در کودکان؛ از نشانه‌های ساده تا زمانی که آزمایش لازم است

آپنه انسدادی خواب کودکان چیست و چه ارتباطی با خرخر دارد؟

آپنه انسدادی خواب اختلالی است که در آن مسیر هوایی فوقانی هنگام خواب به‌طور مکرر تنگ یا مسدود می‌شود و جریان طبیعی هوا کاهش می‌یابد یا برای مدتی متوقف می‌شود. خرخر بلند و مکرر می‌تواند یکی از نشانه‌های آن باشد، اما همه کودکانی که خرخر می‌کنند، آپنه خواب ندارند.

در کودکان، بزرگی لوزه‌ها و لوزه سوم از علت‌های مهم این اختلال هستند. آلرژی مزمن، اضافه‌وزن و برخی ویژگی‌های ساختاری نیز ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند. برای خرید شربت روژویت کیدز  کلیک کنید.

اختلال تنفس در خواب می‌تواند خواب کودک را تکه‌تکه کند؛ حتی اگر خودش از بیدار شدن‌های مکرر آگاه نباشد. در نتیجه، ممکن است روزها به‌جای خواب‌آلودگی آشکار، بی‌قراری، تحریک‌پذیری یا دشواری تمرکز دیده شود. در موارد درمان‌نشده، مشکلات رفتاری، یادگیری و رشد نیز ممکن است مطرح شوند.

پزشک برای بررسی، شرح حال و معاینه را انجام می‌دهد و در صورت نیاز، آزمایش خواب شبانه یا بررسی‌های تکمیلی را درخواست می‌کند. تست خواب می‌تواند اطلاعاتی درباره تنفس، اکسیژن خون و رویدادهای تنفسی هنگام خواب فراهم کند.

درمان به علت و شدت مشکل بستگی دارد. ممکن است کنترل آلرژی، رسیدگی به اضافه‌وزن یا در برخی کودکان جراحی لوزه‌ها و لوزه سوم لازم باشد. هیچ‌یک از این روش‌ها برای همه کودکان مناسب نیست و انتخاب درمان باید پس از ارزیابی تخصصی انجام شود.

برای کاهش خرخر کودک در خانه چه کارهایی انجام دهیم؟

اقدامات خانگی می‌توانند در مواردی که خرخر ناشی از گرفتگی بینی یا محرک‌های محیطی است کمک‌کننده باشند؛ اما جای تشخیص علت خرخر مداوم یا درمان آپنه خواب را نمی‌گیرند. این اقدامات را در نظر بگیرید:

• رفع گرفتگی بینی: در صورت نیاز، از محلول سالین مناسب سن کودک طبق دستور استفاده کنید.
• کاهش محرک‌های آلرژی: گردوغبار را کاهش دهید و ملحفه‌ها را مرتب بشویید.
• دوری از دود: کودک نباید در معرض دود سیگار، قلیان یا سایر محرک‌های تنفسی قرار بگیرد.
• رعایت خواب ایمن: نوزاد را به پشت و روی سطح صاف و سفت بخوابانید؛ از بالش برای بالا بردن سر او استفاده نکنید.
• ثبت الگوی خرخر: زمان شروع، تعداد شب‌های درگیر و نشانه‌های همراه را یادداشت کنید.
• مشورت درباره دارو: برای استفاده از اسپری‌های دارویی، آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای ضداحتقان از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.

اگر خرخر کودک پس از بهبود سرماخوردگی برطرف نشد، در بیشتر شب‌ها تکرار شد یا با تنفس دشوار همراه بود، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.

پزشک چگونه علت خرخر کودک را تشخیص می‌دهد؟

برای پیدا کردن علت، پزشک ابتدا درباره زمان شروع خرخر، تعداد شب‌های درگیر، شدت صدا و نشانه‌های همراه سؤال می‌کند. سپس بینی، دهان، گلو و وضعیت عمومی کودک را بررسی می‌کند.

اطلاعاتی که والدین ارائه می‌کنند، در این مرحله بسیار کمک‌کننده است. برای مثال، مشخص کنید که آیا کودک فقط هنگام سرماخوردگی خرخر می‌کند یا در روزهای عادی نیز همین صدا شنیده می‌شود. همچنین بگویید آیا دهانش هنگام خواب باز می‌ماند یا تنفس او برای چند لحظه قطع به نظر می‌رسد. برای خرید قرص جوشان اگزوموسیل کلیک کنید.

در صورت نیاز، پزشک ممکن است ارزیابی متخصص گوش، حلق و بینی یا متخصص اختلالات خواب را توصیه کند. در کودکانی که احتمال آپنه خواب وجود دارد، پلی‌سومنوگرافی یا تست خواب شبانه می‌تواند به تشخیص کمک کند.

فیلم کوتاهی از خواب کودک که در آن الگوی تنفس و صدای خرخر مشخص باشد، گاهی برای شرح بهتر مشکل مفید است؛ البته فیلم جای معاینه یا تست خواب را نمی‌گیرد.

درمان نیز پس از روشن شدن علت انتخاب می‌شود. ممکن است رفع گرفتگی بینی کافی باشد، یا کنترل آلرژی، بررسی لوزه‌ها و اقدامات تخصصی دیگری ضرورت پیدا کند.

سخن پایانی

خرخر کودک در خواب گاهی پیامد گرفتگی موقت بینی است، اما تکرار آن می‌تواند نشانه بزرگی لوزه‌ها، آلرژی یا اختلال تنفس در خواب باشد. مهم‌ترین نکته، توجه به الگوی خرخر و نشانه‌های همراه است؛ به‌خصوص مکث تنفسی، نفس‌نفس زدن و خواب ناآرام.

خرخر کودک را فقط یک صدای معمولی هنگام خواب در نظر نگیرید، به‌ویژه زمانی که در بیشتر شب‌ها تکرار می‌شود. مشاهده دقیق خواب، ثبت علائم و مراجعه به متخصص اطفال می‌تواند به شناسایی علت و انتخاب درمان مناسب کمک کند.

سوالات متداول 

آیا خرخر کودک همیشه نشانه بیماری است؟

خیر. خرخر گاه‌به‌گاه هنگام سرماخوردگی یا گرفتگی بینی ممکن است موقتی باشد؛ اما خرخر بلند و مکرر، به‌ویژه همراه با مکث تنفسی یا خواب ناآرام، باید توسط پزشک بررسی شود.

آیا خرخر کودک نشانه لوزه سوم است؟

بزرگی لوزه سوم یکی از علت‌های شایع خرخر است، اما تنها علت ممکن نیست. آلرژی، عفونت تنفسی و مشکلات ساختاری بینی نیز می‌توانند صدای مشابهی ایجاد کنند؛ تشخیص به معاینه نیاز دارد.

چگونه خرخر کودک را در خانه متوقف کنیم؟

در صورت گرفتگی بینی، محلول سالین مناسب سن و دور نگه داشتن کودک از دود و محرک‌های آلرژی ممکن است کمک کند. خرخر مداوم یا همراه با دشواری تنفس را نباید صرفاً با روش‌های خانگی درمان کرد.

آیا خرخر کودک بر رشد او تاثیر می‌گذارد؟

خرخر ساده لزوما بر رشد اثر نمی‌گذارد؛ اما اگر ناشی از آپنه انسدادی خواب باشد، اختلال خواب درمان‌نشده ممکن است با مشکلات رفتاری، تمرکز و رشد همراه شود. ارزیابی زودهنگام اهمیت دارد.

چه زمانی برای خرخر کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر خرخر بیشتر شب‌ها تکرار می‌شود، با تنفس دهانی، خواب ناآرام یا مشکلات روزانه همراه است، برای ارزیابی وقت بگیرید. در صورت کبودی، دشواری شدید تنفس یا کاهش سطح هوشیاری، فوراً کمک اورژانسی دریافت کنید.

منبع:

sleepfoundation.org