ورم لوزه؛ از علائم اولیه تا روش‌های درمان و پیشگیری

ورم لوزه؛ از علائم اولیه تا روش‌های درمان و پیشگیری

ورم لوزه (Tonsillitis) یکی از بیماری‌های شایع ناحیه گلو بوده که در اثر التهاب لوزه‌ها ایجاد می‌شود. لوزه‌ها دو توده کوچک از بافت لنفاوی هستند که در قسمت انتهایی گلو قرار دارند و نقش مهمی در دفاع بدن در برابر عوامل بیماری‌زا ایفا می‌کنند. زمانی که ویروس‌ها یا باکتری‌ها به این بافت‌ها حمله می‌کنند، لوزه‌ها ملتهب و متورم شده و علائم مختلفی را به وجود می‌آورند.

این مشکل می‌تواند افراد در هر رده سنی را تحت تاثیر قرار دهد، اما اغلب در کودکان و نوجوانان شیوع بیشتری دارد. درد گلو، مشکل در بلع، تب و احساس ناراحتی عمومی از جمله نشانه‌هایی هستند که بسیاری از مبتلایان تجربه می‌کنند. 

از آنجا که برخی علائم ورم لوزه با بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا شباهت دارند، آگاهی از نشانه‌های اختصاصی این عارضه اهمیت زیادی دارد. تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان مناسب نه‌تنها روند بهبودی را تسریع می‌کند، بلکه از بروز عوارض احتمالی نیز جلوگیری خواهد نمود.

منظور از ورم لوزه چیست؟

ورم لوزه (Tonsillitis) یا همان التهاب لوزه‌ها، یکی از شایع‌ترین مشکلات عفونی گلو بوده که خیلی وقت‌ها مخصوصا در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود. این بیماری وقتی اتفاق می‌افتد که لوزه‌ها در اثر ورود ویروس‌ها یا باکتری‌ها ملتهب و متورم شوند و منجر به ایجاد درد و ناراحتی در گلو شوند.

لوزه‌ها دو توده بافتی کوچک در دو طرف انتهای گلو هستند که نقش مهمی در سیستم دفاعی بدن دارند. در حقیقت، این بخش‌ها مثل یک خط اول دفاعی عمل کرده و کمک می‌کنند میکروب‌ها و عوامل بیماری‌زا قبل از ورود به بدن شناسایی و مهار شوند. با این حال، گاهی همین لوزه‌ها هم درگیر عفونت می‌شوند و نتیجه‌اش چیزی است که ما به آن ورم لوزه می‌گوییم.

تفاوت ورم لوزه ویروسی و باکتریایی در چیست؟

ورم لوزه می‌تواند هم به‌دلیل ویروس‌ها ایجاد شود و هم به‌خاطر باکتری‌ها، اما این دو نوع از نظر شدت علائم، نحوه درمان و حتی روند بهبودی تفاوت‌های مهمی با هم دارند.

ورم لوزه ویروسی

در نوع ویروسی، عامل اصلی اغلب ویروس‌های سرماخوردگی یا آنفلوانزا هستند. این نوع از ورم لوزه به طور معمول خفیف‌تر است و به‌تدریج با مراقبت‌های خانگی بهبود پیدا می‌کند:

• شروع تدریجی علائم
• گلودرد خفیف تا متوسط
• همراهی با علائم سرماخوردگی مثل آبریزش بینی یا سرفه
• تب خفیف
• بهبود خودبه‌خودی در چند روز تا حدود یک هفته

در این حالت اغلب نیازی به آنتی‌بیوتیک وجود ندارد و بدن به‌مرور زمان با عفونت مقابله می‌کند.

ورم لوزه باکتریایی

در نوع باکتریایی، به طور معمول با یک عفونت قوی‌تر روبه‌رو هستیم که اغلب توسط باکتری استرپتوکوک ایجاد می‌شود. این نوع می‌تواند علائم شدیدتری داشته باشد و در صورت درمان نشدن، احتمال بروز عوارض هم بیشتر است. ویژگی‌های رایج آن شامل موارد زیر است:

• تب بالا
• نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی
• گلودرد شدید و آزاردهنده
• شروع ناگهانی و شدید علائم
• وجود لکه‌های سفید یا چرک روی لوزه‌ها
• اغلب بدون سرفه یا علائم سرماخوردگی

در مجموع، ورم لوزه ویروسی اغلب خفیف‌تر بوده و خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند، در حالی که نوع باکتریایی شدت بیشتری دارد و به طور معمول نیاز به درمان دارویی دارد. با این وجود، تشخیص دقیق تنها با معاینه پزشک و در صورت نیاز انجام آزمایش امکان‌پذیر است.

مهم‌ترین علائم لوزه‌های ملتهب

ورم لوزه اغلب خودش را با مجموعه‌ای از نشانه‌های آزاردهنده در ناحیه گلو و بدن نشان می‌دهد. شدت این علائم می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و در بعضی افراد به‌قدری واضح است که حتی خوردن و آشامیدن را هم سخت می‌کند. از رایج‌ترین علائم ورم لوزه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• گلودرد شدید و مداوم
• تب و احساس گرمای بدن
• سردردهای خفیف تا متوسط
• درد در ناحیه گردن یا اطراف فک
• قرمز شدن و متورم شدن لوزه‌ها
• بزرگ شدن غدد لنفاوی در ناحیه گردن
• درد یا سختی هنگام بلع غذا و مایعات
• بوی بد دهان که اغلب آزاردهنده است
• تغییر صدا و گرفتگی یا خش‌دار شدن آن
• دیده شدن لکه‌های سفید یا زرد روی سطح لوزه‌ها

در کودکان خردسال، علائم ممکن است کمی متفاوت‌تر خودش را نشان دهد. به‌طور مثال، کودک ممکن است بی‌قرار شود، اشتهایش کم شود یا حتی به دلیل درد هنگام بلع، دچار آب‌ریزش دهان شود. این نشانه‌ها معمولاً والدین را متوجه وجود مشکل در گلو می‌کند.

بررسی علت‌های ورم لوزه

به طور معمول ورم لوزه به دلایل عفونی ایجاد می‌شود و در بیشتر مواقع هم پای یک ویروس در میان است. البته در برخی موارد، باکتری‌ها هم می‌توانند عامل این مشکل باشند و شدت علائم را بیشتر کنند.

1. عفونت‌های ویروسی (شایع‌ترین علت)

در اغلب موارد، التهاب لوزه‌ها به خاطر ویروس‌ها اتفاق می‌افتد. این نوع عفونت اغلب همراه با علائم سرماخوردگی هم دیده می‌شود. برخی از ویروس‌های رایجی که می‌توانند باعث ورم لوزه شوند:

• ویروس سرماخوردگی معمولی
• ویروس آنفلوانزا
• ویروس اپشتین‌بار (EBV) که عامل بیماری مونونوکلئوز است
• آدنوویروس‌ها که از عوامل شایع عفونت‌های تنفسی هستند

در این حالت، بیماری اغلب با مراقبت‌های خانگی و استراحت به‌مرور زمان بهبود پیدا می‌کند.

2. عفونت‌های باکتریایی

در برخی موارد، ورم لوزه به دلیل عفونت باکتریایی ایجاد می‌شود که معمولاً شدت بیشتری دارد و ممکن است نیاز به درمان دارویی داشته باشد. مهم‌ترین باکتری مرتبط با این بیماری است:

Streptococcus pyogenes

این باکتری عامل گلودرد استرپتوکوکی است و در صورت تأیید عفونت، به طور معمول پزشک برای درمان آن آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کند تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری گردد. برای خرید این محصول کلیک کنید: کپسول فروگلوبین ب ۱۲ ویتابیوتیکس

التهاب لوزه‌ها چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص ورم لوزه اغلب با یک معاینه ساده توسط پزشک شروع می‌گردد. پزشک نخست گلو و لوزه‌ها را بررسی می‌کند و در کنار آن وضعیت گردن، غدد لنفاوی و شدت علائم را هم ارزیابی می‌نماید. در بسیاری از موارد، همین معاینه اولیه می‌تواند سرنخ خوبی از نوع بیماری به پزشک بدهد.

با این وجود، در صورتی که نیاز به بررسی دقیق‌تر باشد، چند آزمایش تکمیلی هم ممکن است انجام شود تا مشخص شود عامل بیماری ویروس است یا باکتری. این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:

• نمونه‌برداری از گلو (Throat Swab)

در این روش یک نمونه از ترشحات گلو گرفته می‌شود تا وجود عفونت بررسی شود.

• تست سریع استرپتوکوک

آزمایشی سریع برای تشخیص باکتری استرپتوکوک که یکی از عوامل شایع ورم لوزه باکتریایی محسوب می‌شود.

• کشت گلو

دقیق‌تر از تست سریع است و کمک می‌کند نوع دقیق باکتری مشخص شود.

• آزمایش خون (CBC)

برای بررسی وضعیت کلی بدن و تشخیص وجود عفونت یا التهاب در بدن انجام می‌شود.

این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا نوع عفونت به‌درستی مشخص گردد و در نتیجه، بهترین روش درمانی انتخاب شود.

ورم لوزه چگونه درمان می‌شود؟

روش درمان ورم لوزه به علت ایجاد آن برمی‌گردد؛ یعنی اینکه عفونت ویروسی باشد یا باکتریایی. به همین دلیل، تشخیص درست نقش چشمگیری در انتخاب درمان مناسب دارد.

اگر علت ویروسی باشد

در بیشتر موارد، ورم لوزه به دلیل ویروس‌ها ایجاد می‌شود و در این حالت آنتی‌بیوتیک‌ها هیچ تاثیری ندارند. درمان بیشتر بر کاهش علائم و کمک به بهبود طبیعی بدن تمرکز دارد. مهم‌ترین اقدامات در این شرایط شامل موارد زیر است:

• استراحت کافی برای کمک به تقویت سیستم ایمنی
• نوشیدن مایعات فراوان برای جلوگیری از کم‌آبی بدن
• غرغره کردن آب‌نمک ولرم برای کاهش التهاب گلو
• مصرف نوشیدنی‌های گرم مانند دمنوش‌ها و سوپ
• استفاده از دستگاه بخور یا مرطوب‌کننده هوا برای کاهش خشکی گلو
• استفاده از داروهای ضد درد و تب مانند استامینوفن (Acetaminophen) یا ایبوپروفن (Ibuprofen)

در این حالت، به طور معمول بدن طی حدود 7 تا 10 روز به‌تدریج بهبود پیدا می‌کند. برای خرید کرومیوم هلث برست کلیک کنید.

اگر علت باکتریایی باشد

در صورتی که عفونت باکتریایی تشخیص داده شود، پزشک برای درمان از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌کند. رایج‌ترین دارویی که در این شرایط تجویز می‌شود:

• Penicillin (پنی‌سیلین)

این دارو اغلب به مدت حدود 10 روز مصرف می‌شود تا عفونت به‌طور کامل از بین برود. در افرادی که به پنی‌سیلین حساسیت دارند، پزشک داروهای جایگزین مناسب را تجویز می‌کند تا درمان بدون مشکل ادامه پیدا نماید.

آشنایی با مهم‌ترین عوارض ورم لوزه

اگر ورم لوزه به‌موقع درمان نشود، به‌خصوص در مواردی که عامل آن باکتری استرپتوکوک باشد، ممکن است عوارضی ایجاد شود که گاهی جدی هستند:

• ایجاد آبسه در اطراف لوزه‌ها (Peritonsillar Abscess)
• گسترش عفونت به بافت‌های اطراف گلو
• اختلال در تنفس هنگام خواب یا آپنه انسدادی خواب (Obstructive Sleep Apnea)
• بروز تب روماتیسمی (Rheumatic Fever)
• التهاب کلیه‌ها پس از عفونت استرپتوکوکی

چه زمانی عمل لوزه انجام ‌می‌شود؟

برداشتن لوزه‌ها یا Tonsillectomy امروزه فقط زمانی توصیه می‌شود که درمان‌های معمول پاسخ کافی نداشته باشند یا مشکل به‌صورت مکرر تکرار شود. شرایطی که ممکن است پزشک این جراحی را پیشنهاد دهد شامل موارد زیر است:

• عفونت‌های مکرر و شدید لوزه‌ها
• تشکیل آبسه‌های تکرارشونده
• عدم پاسخ مناسب به درمان‌های دارویی
• بروز آپنه خواب به دلیل انسداد راه هوایی
• بزرگ شدن بیش از حد لوزه‌ها و ایجاد مشکل در تنفس

راه‌های پیشگیری از ورم لوزه‌ها

اگرچه همیشه نمی‌توان از ابتلا به ورم لوزه جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات ساده می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد:

• پوشاندن دهان هنگام سرفه یا عطسه
• شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون
• تعویض مسواک بعد از بهبودی از عفونت
• استفاده نکردن مشترک از لیوان، قاشق و وسایل شخصی
• دوری از تماس نزدیک با افراد مبتلا به عفونت‌های تنفسی

این مقاله را از دست ندهید: علت تلخی دهان و بهترین راهکارهای درمان که نمی‌دانستید

چه زمانی باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟

در برخی موارد، ورم لوزه می‌تواند از یک عفونت ساده بالاتر برود و علائمی ایجاد کند که نیاز به بررسی فوری پزشک دارند. اگر هرکدام از نشانه‌های زیر دیده شود، بهتر است مراجعه به پزشک به تعویق نیفتد:

• ترشح زیاد و غیرقابل کنترل بزاق از دهان
• مشکل در نفس کشیدن یا احساس تنگی نفس
• ناتوانی یا سختی شدید در بلع غذا و حتی آب
• تب بالا که برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند
• گلودردی که بیش از 48 ساعت بدون بهبود باقی بماند
• ضعف شدید، بی‌حالی یا احساس افت عمومی بدن

سخن پایانی

در آخر، ورم لوزه یکی از مشکلات شایع گلو بوده که بیشتر به‌دلیل عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی به‌وجود می‌آید. این بیماری اغلب با علائمی مثل گلودرد، تب، تورم لوزه‌ها و سختی در بلع خودش را نشان می‌دهد و می‌تواند در کودکان و نوجوانان شایع‌تر باشد.

در بیشتر موارد، در صورتی که علت بیماری ویروسی باشد، با استراحت، مصرف مایعات و مراقبت‌های ساده در خانه طی چند روز بهبود پیدا می‌کند. اما اگر عامل آن باکتری، به‌خصوص استرپتوکوک باشد، معمولاً نیاز به درمان دارویی و مصرف آنتی‌بیوتیک وجود دارد.

نکته مهم این است که تشخیص نوع ورم لوزه فقط با ظاهر علائم امکان‌پذیر نیست و در صورت شدید بودن یا طولانی شدن علائم، حتما باید پزشک آن را بررسی کند تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری گردد.

سوالات متداول درباره ورم لوزه

1. ورم لوزه چقدر طول می‌کشد؟

در حالت معمول، اگر علت ویروسی باشد حدود 7 تا 10 روز طول می‌کشد تا علائم به‌تدریج برطرف شوند. در نوع باکتریایی، با شروع درمان مناسب، بهبود سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

2. آیا ورم لوزه خودبه‌خود خوب می‌شود؟

بله، اگر علت آن ویروسی باشد معمولاً بدون نیاز به داروی خاص و فقط با مراقبت‌های خانگی بهبود پیدا می‌کند. اما در نوع باکتریایی ممکن است نیاز به آنتی‌بیوتیک باشد.

3. از کجا بفهمیم ورم لوزه ویروسی است یا باکتریایی؟

تشخیص قطعی فقط توسط پزشک انجام می‌شود، اما معمولاً وجود تب بالا، لکه‌های سفید روی لوزه و نبود سرفه بیشتر به نفع نوع باکتریایی است.

4. آیا ورم لوزه مسری است؟

بله، به‌خصوص اگر علت آن ویروس یا باکتری باشد می‌تواند از طریق سرفه، عطسه یا استفاده از وسایل مشترک منتقل شود.

5. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر گلودرد شدید باشد، بلع سخت شود، تب بالا ادامه پیدا کند یا علائم بیش از دو روز بهبود پیدا نکند، بهتر است حتماً به پزشک مراجعه شود.
 

منبع:

mayoclinic.org