علائم عفونت کلیه چیست؟ از درد پهلو تا تب و تغییرات ادرار

علائم عفونت کلیه چیست؟ از درد پهلو تا تب و تغییرات ادرار

علائم عفونت کلیه اغلب فقط به سوزش ادرار محدود نمی‌شوند؛ درد پهلو یا پشت، تب و لرز، تهوع، استفراغ، تکرر ادرار و تغییر ظاهر یا بوی ادرار از نشانه‌هایی هستند که می‌توانند خبر از رسیدن عفونت به کلیه بدهند. این وضعیت که در پزشکی پیلونفریت نامیده می‌شود، اغلب از یک عفونت در بخش پایین‌تر دستگاه ادراری شروع شده و به سمت کلیه حرکت می‌کند.

تفاوت مهم اینجاست که یک عفونت مثانه بیشتر با سوزش، فوریت و تکرر ادرار خودش را نشان می‌دهد، اما اضافه شدن تب، لرز، درد پهلو، تهوع یا استفراغ زنگ هشدار جدی‌تری است. عفونت کلیه را نباید صرفاً با درمان‌های خانگی یا صبر کردن پشت گوش انداخت، چون در موارد شدید می‌تواند به عفونت گسترده و حتی سپسیس منجر شود.

مهم‌ترین علائم عفونت کلیه 

 مهم‌ترین نشانه‌ها شامل تب و لرز، درد در پهلو یا پشت، سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر و فوریت ادرار، تهوع یا استفراغ و تغییر رنگ، بو یا شفافیت ادرار هستند. همه افراد الزاما تمام این نشانه‌ها را تجربه نمی‌کنند.

یکی از سرنخ‌های مهم، ترکیب نشانه‌های ادراری با علائم عمومی بدن است. برای مثال، سوزش ادرار به‌تنهایی بیشتر با عفونت بخش پایین دستگاه ادراری دیده می‌شود؛ اما زمانی که همین مشکل همراه با تب، لرز و درد پهلو زیر دنده‌ها ظاهر می‌شود، احتمال درگیری کلیه بیشتر مطرح می‌شود.

• تب و لرز
• تکرر ادرار
• تهوع و استفراغ
• گاهی درد شکم
• ادرار کدر یا تیره
• مشاهده خون در ادرار
• بوی غیرطبیعی و شدید ادرار
• سوزش یا درد هنگام دفع ادرار
• احساس ضعف و ناخوشی عمومی
• درد پهلو، پشت یا ناحیه زیر دنده‌ها
• احساس فوری و مداوم برای ادرار کردن

شدت این نشانه‌ها هم می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. در کودکان خردسال، تصویر بیماری حتی می‌تواند متفاوت‌تر باشد و تب بالا گاهی تنها نشانه قابل توجه باشد. در سالمندان نیز ممکن است نشانه‌های معمول ادراری کمتر دیده شوند و تغییر وضعیت ذهنی یا گیجی برجسته‌تر باشد.

بنابراین، برای تشخیص نمی‌توان فقط به یک علامت تکیه کرد. درد پهلو همراه با تب و تغییرات ادراری ترکیبی است که ارزش بررسی پزشکی دارد.

علائم عفونت کلیه در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟

نشانه‌های اصلی در زنان و مردان تفاوت چشمگیری ندارند، اما عفونت‌های دستگاه ادراری در زنان شایع‌تر است و در مردان وجود عفونت ادراری اغلب نیازمند بررسی دقیق‌تر علت زمینه‌ای است.

در زنان، کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار و نزدیکی آن به نواحی اطراف موجب می‌شود باکتری‌ها راحت‌تر به مثانه برسند. به همین دلیل، عفونت مثانه و در ادامه عفونت کلیه در زنان بیشتر دیده می‌شود. بارداری نیز اهمیت موضوع را بیشتر می‌کند و وجود نشانه‌های سازگار با عفونت کلیه در این دوره نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

در مردان، عفونت ادراری کمتر شایع است و عواملی مانند بزرگی پروستات، تخلیه ناقص مثانه، انسداد مسیر ادرار یا وجود سنگمی‌توانند در ایجاد یا ماندگاری عفونت نقش داشته باشند.

عفونت کلیه از کجا شروع می‌شود؟

بیشتر موارد از عفونتی شروع می‌شوند که ابتدا در مجرای ادراری یا مثانه شکل گرفته و سپس با حرکت باکتری‌ها از طریق حالب‌ها به یک یا هر دو کلیه می‌رسد. انسداد مسیر ادرار، سنگ کلیه و بعضی مشکلات ساختاری نیز می‌توانند زمینه را برای این وضعیت فراهم کنند. برای خرید کپسول رواتینکس کلیک کنید.

باکتری‌ها اغلب از مسیر مجرای ادرار وارد دستگاه ادراری می‌شوند. در بسیاری از موارد، عفونت ابتدا در مثانه شکل می‌گیرد. اگر عفونت درمان نشود یا به هر دلیل کنترل نشود، می‌تواند از طریق حالب به سمت بالا حرکت نموده و بافت کلیه را درگیر کند. به همین دلیل است که یک مشکل ظاهرا ساده مانند سوزش ادرار، در صورت همراه شدن با تب و درد پهلو، دیگر موضوعی نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن عبور کرد.

درد پهلو نیز یک سرنخ مهم است. محل درد معمولا در قسمت پشت یا کناره بدن و زیر دنده‌هاست و ممکن است با درد مبهم یا شدید احساس شود. البته هر درد در این ناحیه به معنای عفونت نیست؛ سنگ کلیه، مشکلات عضلانی و برخی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند درد مشابه ایجاد کنند.

وجود انسداد اهمیت ویژه‌ای دارد. برای نمونه، سنگ کلیه می‌تواند جریان طبیعی ادرار را مختل کند و شرایط مناسبی برای رشد و ماندگاری باکتری‌ها ایجاد کند. در چنین وضعیتی، صرفا مصرف آنتی‌بیوتیک ممکن است کافی نباشد و رفع انسداد نیز ضرورت پیدا کند.

افرادی که سابقه عفونت‌های مکرر، مشکلات ساختاری دستگاه ادراری، دیابت، اختلال عملکرد مثانه یا ضعف سیستم ایمنی دارند، باید نسبت به نشانه‌های جدید حساس‌تر باشند. برای خرید قرص اگزوموسیل کلیک کنید.

آیا عفونت کلیه بدون تب هم ممکن است؟

نبود تب به‌تنهایی عفونت کلیه را رد نمی‌کند؛ الگوی نشانه‌ها، معاینه و آزمایش ادرار برای تشخیص اهمیت بیشتری دارند. در بعضی افراد، به‌خصوص سالمندان یا افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، نشانه‌های معمول ممکن است واضح نباشند.

تب یکی از نشانه‌های رایج پیلونفریت است، اما بدن همه افراد واکنش یکسانی نشان نمی‌دهد. در سالمندان، ممکن است نشانه‌های مربوط به ادرار چندان واضح نباشند و مشکلاتی مانند گیجی یا تغییر هوشیاری بیشتر جلب توجه کنند. همچنین در برخی افراد، مصرف داروهای تب‌بر می‌تواند تب را موقتاً کاهش دهد و تصویر بیماری را تغییر دهد.

از طرف دیگر، نباید برای تشخیص خودسرانه منتظر ظاهر شدن تب ماند. فرض کنید فردی دچار درد یک‌طرفه پهلو، سوزش ادرار، تکرر ادرار و تهوع شده است. حتی در نبود تب، چنین ترکیبی ارزش بررسی دارد.

موضوع دیگری که گاهی باعث اشتباه می‌شود، ظاهر ادرار است. ادرار کدر یا بدبو می‌تواند در عفونت‌های ادراری دیده شود، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کلیه درگیر شده است. برعکس، شفاف بودن ادرار هم بیماری کلیه را رد نمی‌کند.

در واقع، تشخیص درست از کنار هم گذاشتن چند قطعه پازل انجام می‌شود: شرح حال، معاینه، آزمایش ادرار و در شرایط لازم کشت ادرار یا تصویربرداری. بنابراین جست‌وجوی یک علامت واحد در اینترنت راه مطمئنی برای تشخیص نیست.

آیا عفونت کلیه خطرناک است؟

تب و لرز شدید، درد قابل توجه پهلو یا پشت، استفراغ مداوم، خون در ادرار، ناتوانی در دفع ادرار، گیجی، تنگی نفس یا بدتر شدن سریع وضعیت نیازمند ارزیابی پزشکی فوری هستند. بارداری نیز در صورت وجود نشانه‌های مشکوک، اهمیت مراجعه سریع را بیشتر می‌کند.

عفونت کلیه از آن دسته مشکلاتی نیست که بهتر باشد چند روز برای برطرف شدن خودبه‌خودی آن صبر کرد. درمان به‌موقع در بیشتر موارد از عوارض جلوگیری می‌کند، اما عفونت شدید می‌تواند وارد جریان خون شود و سپسیس ایجاد کند؛ وضعیتی جدی که نیازمند درمان فوری است.

• تنگی نفس
• خون واضح در ادرار
• ناتوانی در دفع ادرار
• تب بسیار بالا یا لرز شدید
• گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی
• بدتر شدن وضعیت با وجود شروع درمان
• درد شدید یا رو به افزایش در پهلو و پشت
• استفراغی که اجازه نوشیدن مایعات را نمی‌دهد
• وجود نشانه‌های عفونت کلیه در دوران بارداری
• تنفس یا ضربان قلب سریع همراه با بدحالی شدید
• تنفس یا ضربان قلب سریع همراه با بدحالی شدید

در مواردی که فرد دچار انسداد ادراری ناشی از سنگ یا مشکل دیگری باشد، وضعیت می‌تواند پیچیده‌تر شود. پژوهش‌های پزشکی نیز نشان داده‌اند که در پیلونفریت همراه با انسداد، رفع سریع انسداد اهمیت زیادی دارد.

یک نکته مهم: شدت درد معیار دقیقی برای سنجش شدت عفونت نیست. ممکن است فردی درد زیادی نداشته باشد اما عفونت قابل توجهی داشته باشد. به همین دلیل، مجموعه نشانه‌ها و وضعیت عمومی بدن اهمیت بیشتری دارد.

این مقاله را از دست ندهید: اسهال کودکان چه زمانی خطرناک است؟ نشانه‌هایی که والدین نباید نادیده بگیرند

درمان عفونت کلیه باکتریایی معمولاً به آنتی‌بیوتیک تجویزشده توسط پزشک نیاز دارد. استراحت و دریافت مایعات کافی می‌توانند به تحمل بهتر بیماری کمک کنند، اما جای درمان اصلی را نمی‌گیرند. در موارد شدید ممکن است بستری و دریافت دارو از راه وریدی لازم باشد.

انتخاب دارو به عواملی مانند شدت عفونت، شرایط فرد، احتمال مقاومت باکتریایی و نتیجه کشت ادرار مربوط است. بنابراین مصرف خودسرانه یک آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از بیماری قبلی تصمیم مناسبی نیست.

اگر پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز نماید، مصرف دارو باید دقیقا طبق دستور ادامه پیدا کند. قطع زودهنگام درمان حتی با بهتر شدن نشانه‌ها می‌تواند مشکل‌ساز شود و مقاومت میکروبی را افزایش دهد.

برای کمک به تحمل بیماری، معمولا استراحت و مصرف مایعات کافی توصیه می‌شود؛ البته فردی که بیماری کلیوی یا محدودیت مصرف مایعات دارد باید درباره مقدار مناسب مایعات از پزشک سؤال کند. NHS نیز توصیه می‌کند برای کاهش تب و درد از استامینوفن استفاده شود و ایبوپروفن بدون توصیه پزشک مصرف نشود، زیرا ممکن است برای برخی افراد خطر مشکلات کلیوی را افزایش دهد.

اگر فرد بعد از شروع درمان همچنان بدتر شود یا طی حدود 48 تا 72 ساعت پاسخ مناسبی نشان ندهد، بررسی دوباره اهمیت پیدا می‌کند. در چنین شرایطی ممکن است کشت مجدد یا تصویربرداری لازم شود تا مقاومت دارویی، انسداد یا تشخیص دیگری بررسی شود. برای خرید سولوستون دینه کلیک کنید.

چگونه از عفونت کلیه پیشگیری کنیم؟

درمان سریع عفونت‌های ادراری، نوشیدن مایعات کافی، نگه نداشتن طولانی ادرار، تخلیه کامل مثانه و رعایت بهداشت می‌توانند به کاهش خطر عفونت‌های ادراری و در نتیجه عفونت کلیه کمک کنند.

از آنجا که بسیاری از موارد از عفونت بخش پایین دستگاه ادراری شروع می‌شوند، پیشگیری فقط به مراقبت از خود کلیه محدود نمی‌شود. رسیدگی به نشانه‌های اولیه عفونت ادراری نیز اهمیت دارد. چند عادت ساده می‌توانند مفید باشند:

• در طول روز مایعات کافی مصرف شود
• ادرار برای مدت طولانی نگه داشته نشود
• هنگام دفع، مثانه تا حد امکان کاملاً تخلیه شود
• از محصولات تحریک‌کننده در ناحیه تناسلی استفاده نشود
• عفونت ادراری تکرارشونده یا نشانه‌های غیرعادی بررسی پزشکی شود
• بعد از رابطه جنسی ادرار کردن می‌تواند به کاهش ورود باکتری‌ها کمک کند
• رعایت بهداشت پس از اجابت مزاج، به‌ویژه پاک کردن از جلو به عقب، رعایت شود

با این حال، هیچ عادت خانگی نمی‌تواند تضمین نماید که فرد هرگز دچار عفونت کلیه نشود. وجود سنگ، انسداد، مشکلات ساختاری دستگاه ادراری، دیابت یا ضعف سیستم ایمنی می‌تواند احتمال بروز عفونت را افزایش دهد و در این شرایط، پیشگیری نیازمند توجه بیشتری است.

سخن پایانی

در نهایت، علائم عفونت کلیه اغلب ترکیبی از درد پهلو یا پشت، تب و لرز، تغییرات ادراری و گاهی تهوع و استفراغ هستند؛ ترکیبی که نباید با یک عفونت ساده مثانه اشتباه گرفته شود. مهم‌ترین نکته این است که رسیدن عفونت به کلیه می‌تواند جدی باشد، اما تشخیص و درمان به‌موقع در بیشتر موارد مانع بروز عوارض می‌شود.

تب بالا، درد شدید، استفراغ مداوم، خون در ادرار، گیجی یا ناتوانی در دفع ادرار از نشانه‌هایی هستند که نباید برای برطرف شدن آنها صبر کرد. تشخیص نهایی نیز با کنار هم گذاشتن علائم، معاینه و آزمایش‌هایی مانند آزمایش و کشت ادرار انجام می‌شود.

سوالات متداول 

اولین نشانه عفونت کلیه چیست؟

درد پهلو یا پشت، تب و لرز و نشانه‌های ادراری مانند سوزش و تکرر از نشانه‌های مهم هستند. تهوع، استفراغ و تغییر ظاهر ادرار نیز ممکن است همراه آن‌ها دیده شود.

آیا عفونت کلیه بدون سوزش ادرار هم رخ می‌دهد؟

بله. سوزش ادرار در بسیاری از موارد دیده می‌شود، اما نبود آن به‌تنهایی عفونت کلیه را رد نمی‌کند. به‌خصوص در برخی سالمندان، نشانه‌های معمول ادراری ممکن است کمتر مشخص باشند.

آیا درد پهلو همیشه نشانه عفونت کلیه است؟

خیر. سنگ کلیه، مشکلات عضلانی و بعضی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند درد پهلو ایجاد کنند. زمانی که درد همراه تب، لرز، تغییرات ادراری یا تهوع باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

عفونت کلیه چقدر جدی است؟

در صورت تشخیص و درمان به‌موقع، بیشتر موارد بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کنند؛ اما تأخیر در درمان می‌تواند خطر آسیب کلیه یا انتشار عفونت به خون و سپسیس را افزایش دهد.

برای عفونت کلیه چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

وجود تب و لرز، درد پهلو یا پشت، تهوع و استفراغ، خون در ادرار یا بدتر شدن سریع وضعیت نیازمند ارزیابی پزشکی است. در بارداری نیز مراجعه سریع اهمیت ویژه‌ای دارد.

منبع:

mayoclinic.org