قرص ملاتونین بهتر است یا اسپری؟ پاسخ به یک سوال پرتکرار

قرص ملاتونین بهتر است یا اسپری؟ پاسخ به یک سوال پرتکرار

قرص ملاتونین و اسپری ملاتونین هر دو برای افزایش سطح هورمون خواب در بدن تولید شده‌اند؛ اما عملکرد آن‌ها یکسان نیست. در صورتی که هدف، سریع‌تر به خواب رفتن باشد، شواهد علمی نشان می‌دهد اسپری ملاتونین به دلیل جذب سریع از مخاط دهان یا زیر زبان، اغلب اثر خود را زودتر آغاز می‌نماید. 

در مقابل، در صورتی که مشکل اصلی بیدار شدن‌های مکرر در نیمه شب باشد، بسیاری از قرص‌های ملاتونین به‌ویژه انواع آهسته‌رهش انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شوند؛ چرا که ملاتونین را در مدت طولانی‌تری آزاد می‌کنند.

ملاتونین برای چیست؟

ملاتونین هورمونی طبیعی است که توسط غده پینه‌آل مغز تولید می‌شود و مهم‌ترین وظیفه آن تنظیم ریتم شبانه‌روزی و آماده کردن بدن برای خواب است.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند ملاتونین یک داروی خواب‌آور قوی است؛ در حالی که از دیدگاه علمی، این ماده بیشتر نقش تنظیم‌کننده زمان خواب را ایفا می‌کند تا یک آرام‌بخش مستقیم.

با تاریک شدن محیط، ترشح ملاتونین افزایش پیدا می‌کند. این افزایش به مغز پیام می‌دهد که زمان استراحت فرا رسیده است. برعکس، نور صفحه موبایل، لپ‌تاپ و تلویزیون می‌تواند ترشح طبیعی این هورمون را کاهش دهد و باعث تاخیر در خواب شود.

در سال‌های اخیر، مکمل‌های قرص ملاتونین و اسپری ملاتونین برای کمک به افرادی که دچار اختلال خواب، جت لگ یا تغییر شیفت کاری هستند، محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند.

مطالعات نشان داده‌اند که ملاتونین می‌تواند در شرایط زیر مفید باشد:

• کاهش زمان به خواب رفتن
• کمک به افراد دارای شیفت کاری
• بهبود تنظیم ساعت زیستی بدن
• افزایش کیفیت خواب در برخی افراد
• کاهش اختلال ناشی از اختلاف ساعت سفر

البته متخصصان تاکید می‌کنند که ملاتونین جایگزین درمان علت اصلی بی‌خوابی نیست و باید همراه با رعایت اصول بهداشت خواب استفاده شود.

اسپری ملاتونین و قرص ملاتونین چه تفاوتی با هم دارند؟

اصلی‌ترین تفاوت این دو فرم، سرعت جذب و مدت ماندگاری اثر آن‌ها است. اگرچه هر دو محصول حاوی ملاتونین هستند، اما مسیر ورود آن‌ها به بدن کاملاً متفاوت است.

در قرص ملاتونین، ماده اصلی ابتدا وارد دستگاه گوارش شده و سپس از طریق کبد متابولیزه می‌شود. به همین دلیل، شروع اثر ممکن است کمی دیرتر باشد.

اما اسپری ملاتونین به طور معمول روی مخاط دهان یا زیر زبان استفاده می‌شود. در این حالت، بخشی از ملاتونین به طور مستقیم جذب شده و سریع‌تر وارد جریان خون می‌شود. مطالعه منتشرشده در PubMed نشان داد:

• هر دو فرم ایمنی قابل قبولی داشتند.
• انتخاب بهترین فرم به نوع مشکل خواب بستگی دارد.
• اسپری زیرزبانی بسیار سریع‌تر به اوج غلظت خونی می‌رسد.
• قرص آهسته‌رهش مدت بیشتری سطح ملاتونین را حفظ می‌کند.

اگر هدف، زودتر به خواب رفتن باشد، اسپری ملاتونین اغلب انتخاب مناسب‌تری است؛ اما در صورتی که مشکل اصلی بیدار شدن‌های مکرر در طول شب یا حفظ خواب باشد، قرص ملاتونین آهسته‌رهش در بسیاری از افراد عملکرد بهتری دارد. مطالعات فارماکوکینتیک نشان می‌دهند اسپری زیرزبانی سریع‌تر به اوج غلظت خونی می‌رسد، در حالی که قرص آهسته‌رهش سطح ملاتونین را برای مدت طولانی‌تری حفظ می‌کند.

نکته مهم این است که هیچ‌کدام ذاتا بهتر نیستند. انتخاب صحیح باید بر اساس نوع اختلال خواب، سن، سبک زندگی، بیماری‌های زمینه‌ای و توصیه پزشک انجام شود. حتی بهترین مکمل نیز زمانی بیشترین تاثیر را دارد که همراه با رعایت بهداشت خواب، کاهش نور آبی در ساعات پایانی شب، تنظیم ساعت خواب و محدود کردن مصرف کافئین استفاده شود.

خواص قرص ملاتونین و اسپری ملاتونین

هر دو فرم می‌توانند کیفیت خواب را در افراد مناسب بهبود دهند، اما مزایای آن‌ها با توجه به شکل دارویی و نیاز فرد تفاوت‌هایی دارد.

• کاهش زمان به خواب رفتن
• افزایش کیفیت خواب شبانه
• کمک به کاهش علائم جت لگ
• کمک به تنظیم ریتم شبانه‌روزی
• حمایت از تنظیم طبیعی هورمون خواب
• کمک به افرادی که شیفت کاری متغیر دارند
• کاهش بیدار شدن‌های شبانه در برخی افراد
• بهبود هماهنگی ساعت زیستی بدن با چرخه روشنایی و تاریکی

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد ملاتونین به‌ویژه در افرادی که دچار اختلال فاز تاخیری خواب، بی‌خوابی مرتبط با افزایش سن یا اختلاف ساعت ناشی از سفر هستند، می‌تواند مؤثر باشد. البته تاثیر آن در همه افراد یکسان نیست و پاسخ بدن به دوز، زمان مصرف و نوع فرآورده بستگی دارد.

در مورد اسپری ملاتونین، مزیت اصلی جذب سریع‌تر از مخاط دهان است. این ویژگی باعث می‌شود برخی افراد اثر آن را زودتر احساس کنند. در مقابل، قرص ملاتونین آهسته‌رهش برای افرادی طراحی شده که علاوه بر شروع خواب، حفظ خواب نیز برایشان اهمیت دارد و نیاز به آزادسازی تدریجی ملاتونین دارند.

با این حال، نباید انتظار داشت ملاتونین علت اصلی تمام انواع بی‌خوابی را درمان کند. اگر مشکلات خواب ناشی از اضطراب، درد، آپنه خواب، افسردگی یا مصرف برخی داروها باشد، لازم است علت زمینه‌ای نیز بررسی و درمان شود.

قرص ملاتونین بهتر است یا اسپری ملاتونین؟ 

در صورتی که هدف اصلی، زودتر به خواب رفتن باشد، در بسیاری از افراد اسپری ملاتونین به دلیل جذب سریع‌تر انتخاب مناسب‌تری است. اما اگر فرد اغلب نیمه‌شب از خواب بیدار می‌شود یا خوابش تداوم کافی ندارد، قرص ملاتونین به‌ویژه نوع آهسته‌رهش معمولا عملکرد بهتری دارد. بنابراین، پاسخ این سوال به نوع اختلال خواب بستگی دارد، نه فقط شکل دارویی.

یکی از اشتباهات رایج این است که افراد تصور می‌کنند هرچه جذب یک مکمل سریع‌تر باشد، الزاماً اثربخشی آن نیز بیشتر است. در مورد ملاتونین برای خواب، این موضوع همیشه درست نیست. سرعت جذب تنها یکی از عوامل تعیین‌کننده است و مدت زمان باقی ماندن ملاتونین در خون نیز اهمیت زیادی دارد.

به‌طور کلی می‌توان افراد را به چند گروه تقسیم کرد:

اسپری ملاتونین برای چه افرادی مناسب‌تر است؟

• افرادی که دیر به خواب می‌روند.
• افرادی که دچار جت لگ شده‌اند.
• کسانی که برنامه خواب نامنظم دارند.
• افرادی که بلع قرص برایشان دشوار است.
• کسانی که به دلیل شیفت کاری، ساعت خوابشان تغییر کرده است.

در این افراد، جذب سریع اسپری می‌تواند به کوتاه‌تر شدن فاصله بین دراز کشیدن و شروع خواب کمک نماید.

قرص ملاتونین برای چه افرادی مناسب‌تر است؟

• افرادی که خواب سبکی دارند.
• افرادی که چند بار در طول شب بیدار می‌شوند.
• کسانی که به دنبال آزادسازی تدریجی ملاتونین هستند.
• سالمندانی که ترشح طبیعی ملاتونین در آن‌ها کاهش یافته است.
• افرادی که پزشک برای آن‌ها فرم آهسته‌رهش را توصیه کرده است.

مطالعات نشان داده‌اند که قرص ملاتونین آهسته‌رهش می‌تواند سطح ملاتونین را در ساعات بیشتری از شب حفظ کند و در برخی افراد موجب بهبود تداوم خواب شود، در حالی که اسپری ملاتونین بیشتر برای شروع سریع‌تر خواب کاربرد دارد. این تفاوت به معنی برتری مطلق هیچ‌کدام نیست، بلکه نشان می‌دهد انتخاب فرم مناسب باید بر اساس نیاز فرد انجام شود.

عوارض قرص ملاتونین و اسپری ملاتونین

در اغلب افراد، ملاتونین در دوزهای توصیه‌شده عارضه جدی ایجاد نمی‌کند؛ اما مانند هر مکمل دیگری، ممکن است در برخی افراد باعث بروز عوارض خفیف یا تداخل دارویی شود.

خوشبختانه، ملاتونین یکی از مکمل‌هایی است که در مطالعات مختلف، پروفایل ایمنی مناسبی از خود نشان داده است. البته این موضوع به معنای بی‌ضرر بودن برای همه افراد نیست و مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.

• سردرد
• سرگیجه
• تهوع خفیف
• احساس خستگی
• خواب‌آلودگی صبحگاهی
• رؤیاهای واضح یا غیرمعمول
• خشکی دهان (در برخی مصرف‌کنندگان اسپری)

این عوارض اغلب خفیف هستند و با تنظیم دوز یا تغییر زمان مصرف کاهش پیدا می‌کنند.

چه افرادی باید قبل از مصرف ملاتونین با پزشک مشورت کنند؟

• زنان باردار یا شیرده
• بیماران مبتلا به صرع
• کودکان (مگر با تجویز پزشک)
• افراد دارای بیماری شدید کبدی
• افراد مبتلا به بیماری‌های خودایمنی
• کسانی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند.
• افراد مصرف‌کننده داروهای ضدافسردگی یا داروهای خواب‌آور

همچنین، مصرف هم‌زمان ملاتونین با الکل یا داروهای آرام‌بخش می‌تواند خواب‌آلودگی را افزایش دهد. به همین دلیل، رعایت دوز مناسب و مشورت با پزشک یا داروساز اهمیت زیادی دارد.

سخن پایانی

در نهایت، قرص ملاتونین و اسپری ملاتونین هر دو با هدف کمک به تنظیم ریتم شبانه‌روزی و بهبود کیفیت خواب تولید شده‌اند، اما کاربرد آن‌ها کاملا یکسان نیست. اگر به دنبال شروع سریع‌تر خواب هستید، اسپری ملاتونین به دلیل جذب سریع می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در مقابل، اگر بارها در طول شب از خواب بیدار می‌شوید و در پی حفظ خواب هستید، قرص ملاتونین به‌ویژه نوع آهسته‌رهش، اغلب عملکرد بهتری دارد.

مهم‌تر از انتخاب بین اسپری یا قرص، اطلاع از علت اصلی اختلال خواب است. بی‌خوابی ممکن است ناشی از استرس، اضطراب، بیماری‌های زمینه‌ای، مصرف برخی داروها یا سبک زندگی نامناسب باشد. در چنین شرایطی، ملاتونین تنها بخشی از راه‌حل است و اصلاح عادات خواب، کاهش نور آبی در ساعات پایانی شب و مراجعه به پزشک در صورت تداوم علائم، نقش تعیین‌کننده‌ای در دستیابی به خواب باکیفیت دارند.

سوالات متداول 

اسپری ملاتونین سریع‌تر از قرص اثر می‌کند؟

بله. در اغلب فرآورده‌های زیرزبانی، اسپری ملاتونین به دلیل جذب از مخاط دهان، سریع‌تر از قرص ملاتونین وارد جریان خون می‌شود. البته سرعت اثر به دوز، نوع محصول و شرایط بدنی هر فرد نیز بستگی دارد.

آیا قرص ملاتونین اعتیادآور است؟

بر اساس شواهد علمی موجود، قرص ملاتونین وابستگی جسمی مشابه داروهای خواب‌آور ایجاد نمی‌کند. با این حال، مصرف طولانی‌مدت بدون ارزیابی علت اصلی بی‌خوابی توصیه نمی‌شود.

بهترین زمان مصرف ملاتونین چه موقع است؟

در بیشتر افراد، مصرف ملاتونین حدود 30 تا 60 دقیقه قبل از زمان خواب مناسب است. البته زمان دقیق می‌تواند با توجه به نوع فرآورده (سریع‌رهش یا آهسته‌رهش) و هدف درمان متفاوت باشد.

آیا می‌توان هر شب ملاتونین مصرف کرد؟

مصرف کوتاه‌مدت اغلب ایمن تلقی می‌شود، اما برای استفاده مداوم و طولانی‌مدت بهتر است پزشک علت اختلال خواب را بررسی کند تا نیاز واقعی به ادامه مصرف مشخص شود.

برای بی‌خوابی مزمن، اسپری ملاتونین بهتر است یا قرص؟

اگر بی‌خوابی مزمن ناشی از دشوار بودن شروع خواب باشد، اسپری ملاتونین ممکن است انتخاب مناسبی باشد. اما اگر مشکل اصلی حفظ خواب در طول شب باشد، قرص ملاتونین آهسته‌رهش در بسیاری از موارد گزینه مناسب‌تری است. تصمیم نهایی باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک گرفته شود.

منبع:

afdil.com

celluheal.com