انواع خونریزی دستگاه گوارش؛ مهم‌ترین علل و راهکارهای درمانی

انواع خونریزی دستگاه گوارش؛ مهم‌ترین علل و راهکارهای درمانی

خونریزی دستگاه گوارش نشانه خطرناکی از وجود یک اختلال جدی در سیستم گوارشی شماست که به شکل مدفوع خونی ملنا یا هماتوشزی و یا استفراغ خونی خود را نشان می‌دهد.

علت این مشکل اغلب ناشی از زخم معده، پولیپ روده، هموروئید، دیورتیکولوز یا تومورهای گوارشی است. درمان قطعی آن نیز بسته به منشا و شدت خونریزی، شامل تثبیت وضعیت همودینامیک بیمار، استفاده از داروهای سرکوب‌کننده اسید، قطع خونریزی از طریق آندوسکوپی یا کولونوسکوپی و در موارد نادر مداخلات جراحی و آنژیوگرافی است.

خونریزی دستگاه گوارش چیست؟

خونریزی دستگاه گوارش به هرگونه نشت خون از پوشش داخلی مجرای گوارشی، از دهان تا مقعد، گفته می‌شود. در برخورد با این مشکل، نخستین اقدام شناسایی محل نشت خون است؛ چرا که تاخیر در تشخیص می‌تواند منجر به افت شدید فشار خون، شوک هموراژیک و آسیب به ارگان‌های حیاتی شود.

این عارضه به طور کلی نمایانگر آسیب ساختاری در بافت مخاطی است. زمانی که اسید معده، التهاب مزمن یا توده‌های غیرطبیعی باعث از بین رفتن یکپارچگی دیواره روده یا معده می‌شوند، عروق خونی زیرین پاره شده و خونریزی دستگاه گوارش اتفاق می‌افتد. میزان مرگ‌ومیر ناشی از این اختلال در صورت عدم رسیدگی سریع، به شدت افزایش می‌یابد.

در‌نهایت، ارزیابی سریع توسط متخصص گوارش برای جلوگیری از پیشرفت کم خونی و افت هموگلوبین حیاتی است. خونریزی دستگاه گوارش می‌تواند به صورت کاملا آشکار (Visible) و یا مخفی (Occult) رخ دهد که نوع مخفی آن تنها با آزمایش‌های تخصصی مدفوع قابل شناسایی است و اغلب به صورت فقر آهن مزمن خود را نشان می‌دهد.

دسته‌بندی و انواع خونریزی دستگاه گوارش

برای درک بهتر این عارضه، پزشکان آن را بر اساس محل قرارگیری رباط ترایتز به دو دسته اصلی تقسیم می‌کنند. درمان و روش تشخیصی در هر کدام کاملا متفاوت است.

خونریزی دستگاه گوارش فوقانی

خونریزی دستگاه گوارش فوقانی شامل نشت خون از مری، معده و بخش ابتدایی روده کوچک (اثنی‌عشر) است. این نوع خونریزی اغلب خود را با استفراغ خونی (به رنگ قرمز روشن یا شبیه به تفاله قهوه) و یا دفع مدفوع سیاه و قیری رنگ (ملنا) نشان می‌دهد.

از مهم‌ترین دلایل بروز خونریزی دستگاه گوارش فوقانی می‌توان به زخم‌های پپتیک (زخم معده و دوازدهه)، واریس مری (اغلب در بیماران مبتلا به سیروز کبدی)، سندرم مالوری-ویس (پارگی مخاط مری در اثر استفراغ‌های شدید) و التهاب شدید معده یا گاستریت اشاره داشت.

مصرف بی‌رویه داروهای مسکن ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، یکی از شایع‌ترین محرک‌های این نوع خونریزی دستگاه گوارش است.

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی

خونریزی دستگاه گوارش تحتانی از بخش‌های پایین‌تر سیستم گوارشی، یعنی قسمت تحتانی روده کوچک، روده بزرگ (کولون)، رکتوم و مقعد نشأت می‌گیرد. علامت بارز این عارضه، دفع خون روشن و تازه به همراه مدفوع (هماتوشزی) است. برای خرید قرص ول گات آی بی اس پروزیست کلیک کنید.

شایع‌ترین علل خونریزی دستگاه گوارش تحتانی شامل بیماری دیورتیکولی (بیرون‌زدگی‌های کیسه‌مانند در دیواره روده)، هموروئید (بواسیر)، شقاق مقعدی، پولیپ روده، بیماری‌های التهابی روده (مانند کرون و کولیت اولسروز) و در موارد نگران‌کننده‌تر، سرطان روده بزرگ می‌باشد. در افراد مسن، ناهنجاری‌های عروقی (آنژیودیسپلازی) روده نیز از دلایل مهم خونریزی دستگاه گوارش تحتانی به شمار می‌رود.

علائم و نشانه‌های هشداردهنده خونریزی

فهم علائم خونریزی دستگاه گوارش می‌تواند در افتراق بین انواع خونریزی دستگاه گوارش بسیار کمک‌کننده باشد.

فواید تشخیص زودهنگام و مزایای پیگیری پزشکی

اقدام سریع برای توقف خونریزی دستگاه گوارش نه تنها جان بیمار را نجات می‌دهد، بلکه از عوارض طولانی‌مدت جلوگیری می‌نماید:

• پیشگیری از شوک هموراژیک: جلوگیری از افت ناگهانی فشار خون و نارسایی ارگان‌های حیاتی مانند کلیه و قلب.
• تشخیص زودهنگام سرطان: شناسایی پولیپ‌های روده پیش از تبدیل شدن به تومورهای بدخیم گوارشی.
• جلوگیری از کم خونی مزمن: توقف روند افت هموگلوبین و رفع علائمی نظیر خستگی، ریزش مو و ضعف مفرط.
• کاهش نیاز به جراحی‌های تهاجمی: امکان درمان ضایعات با روش‌های کم‌تهاجمی نظیر آندوسکوپی در صورت تشخیص به موقع.

جدیدترین روش‌های تشخیص و درمان خونریزی دستگاه گوارش

اولین کار در درمان خونریزی دستگاه گوارش، احیای بیمار و تثبیت علائم مهم از طریق تزریق مایعات وریدی و در صورت نیاز، انتقال خون است. پس از پایداری بیمار، متخصص گوارش برای یافتن منشا خونریزی اقدام می‌کند.

آندوسکوپی فوقانی طلایی‌ترین استاندارد برای بررسی خونریزی دستگاه گوارش فوقانی است. در این روش، یک لوله مجهز به دوربین وارد معده می‌شود. برای خونریزی‌های تحتانی، کولونوسکوپی بهترین انتخاب است. اگر این دو روش نتیجه‌بخش نباشند، از کپسول آندوسکوپی (بلعیدن یک دوربین کوچک کپسولی شکل) برای بررسی روده کوچک یا از آنژیوگرافی سی‌تی (CT Angiography) استفاده می‌شود.

این مقاله را از دست ندهید: قرص فنازومکس؛ تسکین فوری درد و سوزش ادرار

خوشبختانه امروزه بیشتر موارد خونریزی دستگاه گوارش در حین انجام همان آندوسکوپی یا کولونوسکوپی تشخیصی، درمان می‌شوند. پزشک می‌تواند با استفاده از ابزارهای خاص از طریق لوله آندوسکوپ، عروق خونریزی‌دهنده را بسوزاند (کوتر کردن)، به آن‌ها داروهای منقبض‌کننده عروق تزریق کند، یا با استفاده از گیره‌های فلزی (Clip) پارگی عروق را ببندد.

در مواردی که خونریزی دستگاه گوارش به دلیل اسید معده تشدید شده باشد، تجویز دوز بالای داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) مانند پنتوپرازول به صورت وریدی ضروری است. تنها در درصد کمی از بیماران که خونریزی با روش‌های آندوسکوپیک متوقف نمی‌شود، نیاز به مداخله جراحی باز یا آمبولیزاسیون (بستن رگ از طریق آنژیوگرافی) توسط رادیولوژیست مداخله‌ای وجود دارد.

سخن پایانی

در نهایت، خونریزی دستگاه گوارش یک علامت هشداردهنده بی‌نهایت مهم به شمار می‌رود که هرگز نباید نادیده گرفته شود. از زخم‌های پپتیک ساده گرفته تا تومورهای خاموش روده، همگی می‌توانند عامل ایجاد این عارضه باشند. پیشرفت‌های چشمگیر علم پزشکی در سال‌های اخیر باعث شده تا تشخیص و درمان خونریزی دستگاه گوارش با بالاترین دقت و کمترین عوارض جانبی از طریق روش‌های آندوسکوپیک انجام شود. برای خرید کپسول بایو بوست کلیک کنید.

سوالات متداول

1. آیا استرس و فشار عصبی به تنهایی می‌تواند باعث خونریزی دستگاه گوارش شود؟

استرس به طور مستقیم باعث پارگی عروق نمی‌شود، اما می‌تواند با افزایش ترشح اسید معده و تضعیف سد دفاعی مخاط، روند تشکیل زخم معده را تسریع کند که این زخم در نهایت منجر به خونریزی دستگاه گوارش خواهد شد.

2. چه زمانی باید برای دفع خون در مدفوع به اورژانس مراجعه کنیم؟

هرگونه مشاهده خون در مدفوع نیازمند بررسی پزشکی است، اما اگر دفع خون با سرگیجه شدید، تپش قلب، عرق سرد، افت فشار خون یا درد ناگهانی شکم همراه باشد، باید فوراً و بدون اتلاف وقت با اورژانس تماس بگیرید.

3. آیا مصرف آسپرین باعث خونریزی دستگاه گوارش می‌شود؟

بله، آسپرین و سایر داروهای رقیق‌کننده خون با مهار فاکتورهای انعقادی و همچنین آسیب مستقیم به دیواره معده، خطر بروز خونریزی دستگاه گوارش فوقانی و تحتانی را به شدت افزایش می‌دهند و باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.

4. تفاوت اصلی بین ملنا و هماتوشزی در چیست؟

ملنا به مدفوع سیاه و قیری رنگ گفته می‌شود که نشان‌دهنده هضم شدن خون در مسیر گوارش فوقانی است، در حالی که هماتوشزی دفع خون قرمز روشن است که منشأ آن به مقعد یا روده بزرگ نزدیک‌تر بوده و فرصتی برای هضم شدن نداشته است.

5. آیا تغذیه و رژیم غذایی نقشی در قطع خونریزی روده دارد؟

رژیم غذایی به طور مستقیم خونریزی حاد را متوقف نمی‌کند، اما مصرف فیبر کافی می‌تواند از یبوست و فشار به دیواره روده جلوگیری کرده و خطر ابتلا به دیورتیکولیت و هموروئید (دو عامل مهم خونریزی دستگاه گوارش) را کاهش دهد.

منبع:

en.wikipedia.org